SLAVA SEASON HAS ARRIVED The art of Serbian hospitality To enter a Serbian home in November is to be greeted by warmth that dispels all chills and the unforgettable scents of frankincense and beeswax, intertwined with the aromas of roasted meat, sauerkraut and vanilla. And all you have to do is wish the host a happy Slava N ovember is when the Koša- va wind begins stripping the last leaves from the trees, while the days become over- cast and short, and the air mixes with the smells of roasted chestnuts, damp earth and chimney smoke. Howev- er, the real change happens behind closed doors – Slava season has commenced. To explain what Slava is to a foreign- er, it isn’t enough to merely say that it’s a feast dedicated to a family’s patron saint. Slava is much more than that. It represents the spiritual DNA of the Serbian people, a sociological phenomenon, and a holi- day that has survived empires, wars, ide- ologies and transitions. That’s why UNE- SCO added it to the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Hu- manity in 2014. From pagan hearths to Christian candles The roots of Slava can be traced far back into the past, before the Serbs accept- ed Christianity. The old Slavs had deities who protected the hearth, tribe and fam- ily. When Saint Sava spread Christianity around the country in the 13 th century, he was wise enough not to eradicate this deep-rooted custom, but to Christianise it. Pagan patrons were replaced by Chris-
vila glasi: „Na slavu se ne zove“. Do- maćin ne šalje pozivnice. Zna se ko su kumovi, prijatelji i rodbina, i tog dana vrata kuće su otključana za sve dobro- namerne. Na slavu se dolazi sa jedno- stavnim poklonom, obično je to flaša dobrog vina, kafa ili nešto slatko, ali najveći dar je zapravo prisustvo. Novembar je mesec kada slavski ri- tam dostiže vrhunac. Otvara ga Mitrov- dan (8. novembar), praznik posvećen Svetom Dimitriju, u narodu poznat i kao dan kada su se hajduci pred zimu povlačili u skrovišta. Zatim sledi Đur- đic (16. novembar), a onda dolazi jedan od najvećih slavskih praznika u godini, Aranđelovdan (21. novembar), posve- ćen Svetom arhangelu Mihailu. Kada dođete na slavu, domaćin vas dočekuje na vratima. Pre nego što sed- nete, prilazite slavskom stolu na kom gori velika voštana sveća. Tu je i slav- ski kolač, majstorski umešen hleb ukra- šen pletenicama, pticama, hrišćanskim simbolima... Preliven je sa malo crve- nog vina. Domaćica vas prvo služi ži- tom. Uzimate kašičicu, prekrstite se, čestitate slavu i tek onda prelazite u dnevnu sobu. Tada počinje gastro-maraton. Slav- ska trpeza je kao pažljivo orkestrirana simfonija u četiri čina. Prvi čin je me- ze, raskošna postavka pršute, kulena, kajmaka, ajvara i sira. To je zamka za neiskusne, jer vas meze zasiti pre nego što gozba zapravo počne. Drugi čin je supa ili teleća čorba, topla i okrepljuju- ća, a treći je ultimativna kraljica jesenje trpeze – sarma, satima krčkana na ti- hoj vatri sa suvim rebrima i slaninom. I kada pomislite da više ne možete ni da dišete, stiže četvrti čin – pečenje. Vruća prasetina ili jagnjetina, sa onom savršenom, hrskavom kožicom. Zave- sa se spušta tek uz kafu i sitne slavske kolače: vanilice, bajadere i rozen tortu. Dvorba i izdržljivost Slava dakle zahteva neverovatnu iz- držljivost. Pravi, tradicionalni doma- ćin tog dana uopšte ne seda. On stoji na nogama, pazi da svakom gostu čaša bude puna, nudi hranu i služi prisutne. To je ultimativni čin poštovanja prema gostu i svetitelju. S druge strane, izdr- žljivost se traži i od gostiju. U novem-
Aranđelovdan, posvećen Svetom arhanđelu Mihailu, jedna je od najvećih i najpoštovanijih slava u Srbiji / Aranđelovdan, dedicated to Saint Michael the Archangel, is one of the largest and most revered patron saint days in Serbia
barskim danima, kada pola Srbije slavi a druga polovina ide u goste, dešava se da u jednom danu mora- te da obiđete tri ili četiri kuće. To znači četiri žita, četiri mezetluka i četiri zdravice. Takav tempo zah- teva ozbiljnu logistiku i vrhunsko raspoloženje. Na kraju, kada se gosti raziđu, a sveća dogori, ostaje sama sušti- na. U svetu koji nezaustavljivo juri napred, u kom se komunicira preko ekrana i gde se vreme konstantno ubrzava, srpska slava ostaje sidro. Jedan dan u godini kada se telefo- ni utišaju, kada se porodica okupi oko komada osveštanog hleba i ka- da se, barem na nekoliko sati, oseti neprekinuta nit koja spaja one ko- ji su bili, one koji jesu i one koji će tek doći. Zato, ako u novembru le- tite ka Beogradu, nadajte se da će vas neko usput pozvati na slavu. Iako se na slavu ne zove...
Tekst / Words: Vanja Filipović Fotografije / Photography: Profimedia.rs
Serbia » Srbija | 95
Made with FlippingBook interactive PDF creator