107
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
CZŁOWIEK. MÓZG. NARZĘDZIE. REKOMENDACJE KSIĄŻEK I PLATFORM EDUKACYJNYCH
„liczbę Dunbara”, czyli liczbę stabilnych relacji mię- dzyludzkich, które możemy utrzymywać, nie prze- ciążając swoich umysłów. Wynosi ona około 150 osób. Pojęcie to, dziś powszechnie znane, stanowi fragment znacznie rozleglejszego projektu inte- lektualnego, którego pełny kształt można poznać właśnie w tej książce. Co decyduje o człowieczeństwie? W którym momencie ewolucji się ono pojawiło? Jak bardzo różnimy się od innych zwierząt, a zwłaszcza od małp człekokształtnych? Profesor Dunbar przygląda się ewolucji naszego gatunku z innej niż tradycyj- na perspektywy. Zastanawia się nad tym, co zade- cydowało o sukcesie ewolucyjnym Homo sapiens i upadku innych hominidów. Jego odpowiedź jest rewolucyjna: wygraliśmy, bo byliśmy „bardziej spo- łeczni”. I to właśnie umiejętność budowania dużych sieci wzajemnego zaufania, opowiadania historii, ro- zumienia cudzych stanów umysłu stanowi podstawę uczenia się i rozwoju. Centralną tezą Dunbara jest hipoteza mózgu społecznego: zmiany liczebności grup, w których żyli nasi przodkowie, napędzały rozwój mózgu i stopniowo uwalniały potencjał ludzkości. Jaki wniosek z tego stwierdzenia może wysnuć nauczy- ciel? Klasa szkolna jest środowiskiem, do którego mózg ucznia jest ewolucyjnie bardzo dobrze przy- stosowany, marnujemy jego potencjał, gdy nasi ucz- niowie spędzają każdą lekcję w ławkach szkolnych, patrząc na swoje plecy i słuchając wykładu. Uczenie się w interakcji, we współpracy, przez naśladowa- nie i obserwację innych to najstarsze mechanizmy uczenia się, jakie wypracował nasz gatunek. Szczególnie ważny z punktu widzenia nauczy- cielek i nauczycieli jest fragment „Nowej historii ewolucji człowieka” poświęcony temu, jak odbywa się transfer wiedzy między pokoleniami. Dunbar wy- różnia trzy hierarchicznie zorganizowane mechani- zmy uczenia się społecznego: wzmacnianie bodź- cowe, emulację i imitację. Wzmacnianie bodźcowe jest zdecydowanie najprymitywniejszym poziomem: zachowanie innego osobnika kieruje moją uwagę na pewien obszar rzeczywistości, ale rozwiązania
lecz żywym, plastycznym i społecznym systemem, który kształtuje się w każdym środowisku, w jakim przebywa – w tym przez klasę szkolną.
Robin Dunbar Nowa historia ewolucji człowieka, przeł. Bartłomiej Kucharczyk Wydawnictwo Copernicus Center Press, Kraków 2014 Późny wieczór, prawie noc… Stos klasówek…Po- czucie porażki. „Dlaczego tak trudno ich czegoś nauczyć?”. Komputery 3D, tablice interaktywne, apli- kacje, platformy – niewiele to pomaga. Odpowiedź neurobiologa skupi się na funkcjonowaniu mózgu, psycholog poznawczy wskaże na pamięć roboczą i przeciążenie kognitywne, a ewolucjonista? Żeby się o tym przekonać, można zajrzeć do książki Robina Dunbara „Nowa historia ewolucji człowieka”. Autor pyta nie o to, jak uczyć, ale o to, „kim jest gatunek”, który uczymy i dlaczego jest, jaki jest. Robin Dunbar to znakomity antropolog i psy- cholog ewolucyjny, znawca etologii naczelnych, profesor Uniwersytetu Oksfordzkiego. Odkrył tzw.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker