111
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
CZŁOWIEK. MÓZG. NARZĘDZIE. REKOMENDACJE KSIĄŻEK I PLATFORM EDUKACYJNYCH
i uczenia się, Brown – pisarzem i popularyzatorem nauki. W akademickim wydawnictwie Harvard Uni- versity Press rzadko ukazują się książki o charakte- rze poradnikowym adresowane do szerszego grona czytelników. Wyjątek, jaki uczyniono dla tego właś- nie tytułu, świadczy o jego wadze. Książka rozpoczyna się od prowokacji: nasze intuicje na temat uczenia się są w dużej mierze błędne! Autorzy opisują zjawisko nazywane „iluzją wiedzy”. Wielokrotna lektura tego samego tekstu daje uczącemu się narastające poczucie „obeznania” z materiałem. Problem polega na tym, że jest ono złudne. Wielogodzinne pogrążenie w lekturze może wydawać się dowodem należytej pilności, ale ilość czasu przeznaczonego na naukę nie jest żadnym miernikiem opanowania materiału. My, nauczyciele, znamy to z własnego podwórka: uczniowie, którzy twierdzą, że się uczyli i szczerze w to wierzą, mogą po prostu wielokrotnie czytać te same strony, budu- jąc poczucie kompetencji bez rzeczywistego śladu w pamięci długotrwałej. Sercem książki jest opis strategii uczenia się, któ- re naprawdę działają. Są to: przywoływanie wiedzy z pamięci (zamiast po raz setny czytać ten sam ma- teriał, testuj się z niego), rozłożone powtórki (wra- caj do materiału wielokrotnie w małych dawkach zamiast trawić go jednorazowo w intensywnej se- sji), przeplatanie materiału (stosuj ćwiczenia prze- mieszane, zróżnicowane, zamiast wielokrotnych powtórek tych samych treści), budowanie modeli umysłowych i połączeń (rozwijaj związki między nowymi treściami a tym, co już wiesz). „Harvardzki poradnik skutecznego uczenia się” rozprawia się także z przekonaniami uczniów o so- bie samych. Wielu z nich jest zdania, że zdolności intelektualne są wrodzone i nie podlegają zmianie, a niepowodzenie w nauce oznacza postawienie tych zdolności w stan oskarżenia! Tymczasem za każdym razem, gdy uczymy się czegoś nowego, zmieniamy swój mózg! Jest to argument przemawiający za tzw. nastawieniem na rozwój ( growth mindset ) – poję- ciem spopularyzowanym przez Carol Dweck. Uczeń, który wierzy, że inteligencja jest stała, będzie unikał
Emilia Szwarc Nauczyciel konsultant w zakresie edukacji humanistycz- nej w Mazowieckim Samorządowym Centrum Dosko- nalenia Nauczycieli Wydział w Radomiu. W jej obszarze zainteresowań jest rozwijanie kompetencji kluczowych u uczniów, zagadnienia związane z ocenianiem i podej- ściem interdyscyplinarnym w nauczaniu języka polskiego. Zwolenniczka współpracy między nauczycielami i entu- zjastka idei, w myśl której „świat nie dzieli się na przed- mioty”. Uwielbia pracę w modelu STEAM oraz długie wędrówki po lesie. Członek zarządu Oddziału Miejskiego PTSM „Ziemia Radomska” w Radomiu. Edukacja jutra nie jest wyłącznie kwestią odpo- wiednich narzędzi cyfrowych. Nauczyciele i ucznio- wie muszą rozumieć, jak funkcjonuje ludzki mózg, jak przebiegają procesy pamięci, w jaki sposób uczy- my się i jakie warunki powinny być spełnione, żeby uczenie się było efektywne i skuteczne. ∞ Barrett pokazała, że mózg zarządza budżetem energetycznym. Harari wyjaśnił, że uczenie się kul- turowe jest najdoskonalszym mechanizmem wypra- cowanym przez nasz gatunek. Dunbar udowodnił, że najlepiej uczymy się w środowiskach społecz- nych – przez interakcję i relację. „Harvardzki po- radnik skutecznego uczenia się” podaje skuteczne strategie uczenia się i pracy z pamięcią, które niejako wynikają z wniosków przedstawionych we wcześ- niej omawianych książkach. Wymagają wysiłku, są zróżnicowane i rozłożone w czasie oraz wielokrot- nie przywoływane. trudnych zadań, bo niepowodzenie interpretuje jako dowód braku zdolności. Uczeń, który rozumie, że uczenie się dosłownie przebudowuje mózg, pod- chodzi do trudności inaczej – jako do ćwiczenia, etapu na drodze rozwoju. Trudności powinny być wręcz pożądane – dobrze zaprojektowane, za- proponowane uczniom w atmosferze bezpieczeń- stwa. Przekonanie to idzie w parze z docenianiem znaczenia oceniania kształtującego, doświadczeń, eksperymentów, prawa do błędu jako warunkiem uczenia się. Autorzy zamykają poradnik wskazówkami dla nauczycieli – warto z nich skorzystać na swoich lekcjach!
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker