3
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
SZKOŁA W CZASIE WIELKIEGO RESETU OD MEGATRENDÓW DO NOWEJ ANTROPOLOGII EDUKACJI I MODELU IALE
• Codzienność bez pośredników . W praktyce oznacza to osłabienie monopolu instytucji, które dotąd organizowały dostęp do informacji i sensu. Dziś młody człowiek nie czeka na nauczyciela, by zrozumieć zjawisko fizyczne; sięga po tutorial, angażuje się w fora tematyczne lub pyta sztucz- ną inteligencję. • Praca i wolny czas. Granice między nauką, pra- cą a rozrywką ulegają zatarciu. Funkcjonujemy w trybie ciągłego „podłączenia”, w którym ucze- nie się jest procesem nieformalnym, dziejącym się przy okazji konsumpcji treści cyfrowych. • Kryzys szkolnej matrycy. Szkoła została zapro- jektowana dla świata industrialnego: masowe- go, jednolitego i przewidywalnego. Programy nauczania i hierarchiczna struktura odpowia- dały logice taśmy produkcyjnej i kontroli jakości. W świecie informacyjnym, opartym na płynno- ści i sieciach, ta logika przestaje być adekwatna. Opisany przez Naisbitta proces przejścia do spo- łeczeństwa informacyjnego wyznacza granice no- wej epoki, ale nie wyczerpuje całego obrazu. W tym momencie analiza megatrendów przestaje dotyczyć wyłącznie zmiany świata, a zaczyna odsłaniać zmia- nę sposobu bycia człowieka w świecie, jego tożsa- mości, poczucia sensu i relacji z wiedzą. Zmiana ta nie rozgrywa się wyłącznie na poziomie technologii, instytucji czy modeli pracy. Jest ona równie silnie obecna w doświadczeniu codziennym, w sposobie, w jaki przeżywamy niepewność, budujemy tożsa- mość i próbujemy odnaleźć stabilność w świecie nieustannego przepływu. To właśnie ten wymiar transformacji, jako mniej widoczny, lecz bezpośred- nio dotykający jednostek, staje się punktem wyjścia do refleksji nad kolejną warstwą megatrendów. Jeśli Naisbitt wskazuje kierunek transformacji, to Marian Salzman, badaczka trendów społecznych i socjolog, koncentruje się na psychologicznym i kulturowym koszcie życia w warunkach permanentnej zmiany.
• Przeciążenie informacyjne i brak punktów oparcia. Żyjemy w warunkach ciągłej niepewno- ści i fragmentaryczności tożsamości. Codzien- ność to nawigowanie w gąszczu sprzecznych komunikatów, fake newsów i algorytmicznie podsuwanych prawd. • Płynna tożsamość. Ludzie funkcjonują dziś bez stabilnych punktów odniesienia, co szczególnie silnie dotyka młode pokolenie, budujące swój autoportret w lustrach mediów społecznościo- wych. Tożsamość nie jest już „dana”, jest nie- ustannie negocjowana i wystawiana na ocenę. • Szkoła jako kumulacja napięć. Instytucja edu- kacyjna staje się miejscem, w którym te cywi- lizacyjne napięcia wybuchają z największą siłą. Od szkoły oczekuje się stabilności i porządku, podczas gdy uczniowie przynoszą do niej chaos i niepokój świata zewnętrznego. • Nowa rola edukacji. Megatrendy Salzman do- wodzą, że edukacja nie może być tylko prze- kazywaniem faktów. Musi stać się treningiem odporności psychicznej, nauką radzenia sobie z presją, nadmiarem bodźców i egzystencjalną niepewnością. Opisywane przez Marian Salzman napięcia nie istnieją jednak w próżni. Uczeń nie doświadcza ich jako ogólnej diagnozy cywilizacyjnej, lecz jako codziennego przełączania się między dwoma od- miennymi porządkami rzeczywistości. Z jednej strony funkcjonuje w świecie sieciowym, dynamicz- nym i opartym na sprawczości, gdzie sens rodzi się w działaniu i współuczestnictwie. Z drugiej – wcho- dzi w świat instytucjonalny szkoły, który nadal ope- ruje logiką stabilności, kontroli i odroczonej gratyfi- kacji. To zderzenie nie jest jedynie problemem nudy czy braku motywacji; jest doświadczeniem głębokiej niespójności sensu, które podważa edukacyjną wia- rygodność szkoły w oczach ucznia.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker