4
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
WITOLD KOŁODZIEJCZYK
DWA ŚWIATY UCZNIA
sensu, które sprawia, że szkoła przestaje być dla ucznia miejscem realnego nabywania kompetencji, a staje się przestrzenią pasywnego trwania w opo- zycji do dynamicznego ekosystemu informacji. W praktyce szkolnej megatrendy te ujawniają się jako bolesna rozbieżność między tym, jak uczniowie funkcjonują poza szkołą, a tym, czego doświadczają w jej murach. Z jednej strony uczeń jest codziennie poddawany oddziaływaniu przez algorytmy platform streamin- gowych i mediów społecznościowych. Nie chodzi tu o moralną ocenę technologii, lecz o opis realnie działających mechanizmów kształtowania uwagi i sprawczości. Algorytmy te uczą się użytkowni- ka, dostosowując treści do jego tempa, preferencji i stylu uwagi. Gdy ten sam uczeń wchodzi do szkoły, zostaje włączony w sztywny, linearny i konkuren- cyjny system oparty na standaryzacji, co generuje doświadczenie głębokiej niespójności poznawczej. I tutaj pojawia się kryzys sprawczości. Uczeń, któ- ry w globalnym środowisku sieciowym może peł- nić role liderskie i zarządzać złożonymi systemami, w szkole często traci sprawczość, redukowany do roli wykonawcy poleceń. W efekcie cele i wartości instytucji edukacyjnej przestają być dla niego czy- telne i przekonujące.
Te dwa światy ucznia to kategoria opisująca trwałe napięcie między dwoma odmiennymi porządkami doświadczenia, w których funkcjonuje współczes- ny młody człowiek: światem sprawczości sieciowej oraz światem instytucjonalnej edukacji. Nie są to dwa odrębne miejsca, lecz dwa różne pojęcia sen- su, działania i tożsamości, pomiędzy którymi uczeń codziennie się przełącza. Kontrast między światem szkoły a rzeczywistością poza nią najlepiej ilustruje zderzenie w doświadczaniu własnej sprawczości przez ucznia. Wyobraźmy sobie młodego człowieka, który wieczorem, w roli dowódcy w złożonej grze strategicznej, zarządza rozproszonym zespołem i podejmuje decyzje o wirtualnych zasobach war- tych miliony. Rano ten sam człowiek wchodzi do szkoły, gdzie jego głównym zadaniem jest odtwa- rzanie faktów, dat, definicji i rozwiązywanie powta- rzalnych zadań. To zderzenie dwóch światów, zinterpretowane przez Luciano Floridiego, filozofa informacji, twór- cę pojęć infosfery i świata onlife, stanowi podstawę refleksji nad etycznym i odpowiedzialnym funkcjo- nowaniem człowieka w środowisku cyfrowym. To jednocześnie doświadczenie głębokiej niespójności
Obszar
Życie poza szkołą (świat sieci)
Życie w szkole (świat industrialny)
Dostęp do informacji
Natychmiastowy, wieloźródłowy, nieliniowy
Transmisyjny, ograniczony do podręcznika, sekwencyjny
Relacje
Poziome, sieciowe, oparte na wspólnych zainteresowaniach
Hierarchiczne, oparte na wieku i roli instytucjonalnej
Sprawczość
Wysoka (użytkownik decyduje, co i kiedy ogląda/tworzy)
Niska (uczeń jest odbiorcą narzuconego programu)
Czas
Synchroniczny i asynchroniczny, płynny
Odmierzany dzwonkami, sfragmentaryzowany na 45-minutowe bloki
Tabela 1. Kontrast między życiem ucznia poza szkołą a logiką funkcjonowania szkoły Źródło: opracowanie własne (na podstawie koncepcji IALE)
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker