5
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
SZKOŁA W CZASIE WIELKIEGO RESETU OD MEGATRENDÓW DO NOWEJ ANTROPOLOGII EDUKACJI I MODELU IALE
W tej sytuacji szkoła nie konkuruje już wyłącznie z innymi szkołami, lecz z potężnymi ekosystemami informacji i sensu, które oferują natychmiastową gratyfikację, personalizację i poczucie uczestnic- twa – elementy, których instytucja edukacyjna nie potrafi dziś generować samodzielnie. W tym sensie głęboki reset nie jest wydarzeniem spektakularnym, lecz cichą transformacją, w której algorytmizacja decyzji i rosnąca rola technologii stopniowo przejmują funkcje poznawcze, podwa- żając tradycyjną rolę szkoły jako jedynego arbitra wiedzy i prawdy.
mogą one rzeczywiście zaistnieć. W tym miejscu konieczne staje się przejście od listy kompetencji do spójnej architektury edukacyjnej. Jedną z możliwych odpowiedzi na to wyzwa- nie jest autorski model IALE ( Intentionally AI-Linked Education ), w którym postulaty sprawczości, rela- cyjności i odpowiedzialności zostają przełożone na realną praktykę uczenia się poprzez nową definicję spotkania człowieka z technologią. U podstaw tej koncepcji leży partnerstwo po- znawcze, określane jako związek człowieka ze sztuczną inteligencją i propagowane m.in. przez Ethana Mollicka, badacza i praktyka, autora koncep- cji „cyfrowego partnera”, w której sztuczna inteligen- cja nie zastępuje myślenia, lecz je wspiera. Wymaga ono odrzucenia bezpiecznego, lecz nieadekwat- nego już przekonania, że sztuczna inteligencja jest jedynie „martwym narzędziem” — nowoczesnym młotkiem czy bardziej pojemną encyklopedią. W du- chu myśli filozofa i fizyka kwantowego Karen Barad oraz Bruno Latoura, socjologa i twórcy teorii aktora- -sieci, proces uczenia się nie jest postrzegany jako coś, co zachodzi wyłącznie „wewnątrz” zamkniętej głowy ucznia, lecz jako relacyjny proces wyłaniający się w dynamicznym splocie człowieka i technologii. Nie jest to relacja rzemieślnika z przedmiotem, lecz raczej nową formą współpracy, w której granica między człowiekiem a technologią staje się płynna i nieustannie negocjowana. Gdy uczeń siada przed ekranem, nie „używa” AI, ale wchodzi z nią w relację, z której wyłania się nowa jakość wiedzy. IALE nie dodaje technologii do edukacji, ono przebudowuje, tworzy i zmienia relację, w której edukacja w ogóle się wydarza. W tym ujęciu edukacja przestaje być monologiem, a staje się merytorycznym dialogiem z „cyfrowym partnerem”, jakim stała się sztuczna inteligencja. Uczeń nie może pozostać biernym odbiorcą algorytmicznych podpowiedzi; musi stać się uważnym partnerem, który rozumie, że wiedza współtworzona z maszyną wymaga od niego jesz- cze większej przytomności umysłu, odpowiedzial- ności i krytycznej czujności.
W tym ujęciu kluczowe znaczenie mają trzy wza- jemnie powiązane obszary:
Kompetencje poznawcze (myślenie krytyczne i ro- zumowanie) – w epoce generatywnej AI ich istotą nie jest już gromadzenie informacji, lecz umiejęt- ność ich interpretacji, weryfikacji i krytycznej oceny w warunkach nadmiaru i niepewności wiedzy. Kompetencje społeczne (relacje i współpraca) – podkreślają znaczenie edukacji jako procesu wspól- notowego, który staje się jedyną realną przeciwwa- gą dla izolacji i polaryzacji w cyfrowych bańkach informacyjnych. Kompetencje osobiste (autonomia i dobrostan) – takie jak odpowiedzialność za własny proces ucze- nia się, samoregulacja i odporność psychiczna, stają się warunkiem funkcjonowania w świecie perma- nentnej zmiany. Te obszary kompetencyjne precyzyjnie opisują, jakiego człowieka potrzebuje dziś świat po resecie, same w sobie nie odpowiadają jednak na pytanie, w jaki sposób szkoła może je rzeczywiście rozwi- jać. Kompetencje te nie są umiejętnościami, które można „wdrożyć” poprzez program lub instrukcję. Kształtują się one w relacjach i w sposobie organiza- cji uczenia się, w doświadczeniu sprawczości i w ja- kości dialogu z innymi oraz z technologią. Dlatego pytanie o kompetencje przyszłości nieuchronnie prowadzi do pytania o architekturę edukacji, w której
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker