6
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
WITOLD KOŁODZIEJCZYK
CZTERY WYMIARY NOWEJ OBECNOŚCI
dodatkiem do programu nauczania, lecz odpowie- dzią na fundamentalne wyzwania świata po resecie.
Z tego fundamentu współpracy człowieka z AI wy- łaniają się cztery kluczowe wymiary, które nie są modułami szkoleniowymi ani listą kompetencji, lecz opisują sposoby ludzkiej obecności w świecie zdo- minowanym przez algorytmy. To one wyznaczają horyzont, w którym edukacja może odzyskać sens i sprawczość. Tymi wymiarami w nowej architektu- rze edukacji są: Kreatywność hybrydowa rozumiana jako odzyski- wanie sprawstwa. W świecie, w którym maszyna produkuje treści z oszałamiającą prędkością, rolą człowieka staje się nadawanie im sensu i kierunku. Uczeń nie jest już konsumentem treści, lecz „reży- serem sensu” — to on decyduje, co z cyfrowego szumu jest warte zatrzymania i rozwinięcia. Odporność relacyjna jako gwarancja zachowania człowieczeństwa. W procesie uczenia się kluczowa pozostaje wspólnota „my”, które chroni przed izo- lacją w cyfrowym chaosie i umożliwia budowanie tożsamości zakorzenionej w autentycznym spot- kaniu z drugim człowiekiem, ale też odporność na treści, które proponuje AI. Suwerenność etyczna oznacza świadome wyzna- czanie granic. W świecie onlife, gdzie technologie stają się przedłużeniem naszych zmysłów i decyzji, edukacja musi uczyć, kiedy delegować zadanie ma- szynie, a kiedy powiedzieć „stop”, by zachować wol- ność, odpowiedzialność i integralność podmiotową. Architektura wiedzy to wreszcie umiejętność bu- dowania sensu w gąszczu rozproszonych danych. Zamiast gromadzić fakty, uczymy się rozumieć za- leżności i tworzyć własne struktury sensu w rozle- głej ekologii informacji i tworzymy w ten sposób osobiste mapy sensu zakotwiczone w wartościach i sprawdzonej wiedzy. Te cztery wymiary ludzkiej obecności znajdują swoją operacjonalizację edukacyjną w modelu IALE jako cztery filary architektury uczenia się. Nie są one
Ich wspólnym fundamentem jest wspomniane wcześniej partnerstwo poznawcze — założenie, że sztuczna inteligencja nie jest jedynie narzędziem wspierającym uczenie się, lecz „cyfrowym człon- kiem zespołu”, z którym człowiek wchodzi w relację poznawczą. W tej perspektywie wiedza nie powstaje ani wyłącznie w umyśle ucznia, ani po stronie ma- szyny, lecz wyłania się w dialogu między nimi. Skoro wiedza wyłania się dziś w dialogu czło- wieka z technologią, kluczowym zadaniem edukacji nie jest już przekazywanie treści, lecz projektowa- nie warunków tej relacji. Partnerstwo poznawcze wymaga bowiem świadomego kształtowania tego, jak uczeń myśli, współpracuje, podejmuje decyzje i porządkuje sens w świecie algorytmów. Cztery fi- lary IALE nie opisują więc tego, czego należy uczyć, lecz tego, jakimi wymiarami obecności musi dys- ponować uczeń, aby zachować sprawczość i od- powiedzialność w relacji z „cyfrowym partnerem”. Poniższe punkty prezentują, jak każdy z tych filarów przekłada się na konkretne praktyki szkolne, role nauczyciela i doświadczenie ucznia, tworząc nowe wymiary relacji.
KREATYWNOŚĆ HYBRYDOWA
Uczeń jako „reżyser sensu”
Sens filaru
Kreatywność hybrydowa chroni ludzką sprawczość w świecie generatywnych maszyn. W sytuacji, gdy AI produkuje treści szybciej niż człowiek, kluczową kompetencją staje się nadawanie sensu, kierunku i znaczenia, a nie sama produkcja.
Praktyka edukacyjna
Uczeń pracuje z AI jako współtwórcą: generuje wa- rianty, porównuje je, selekcjonuje i uzasadnia własne wybory. Kreatywność polega na podejmowaniu de- cyzji interpretacyjnych, a nie na „byciu oryginalnym za wszelką cenę”.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker