48
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
Architekci własnego jutra – psychologiczne spojrzenie na edukację przyszości
KATARZYNA NOWAK
Sprawczość ucznia, czyli m.in. jego wiara w to, że ma na coś wpływ, że jest w stanie doświadczyć sukcesu – to kluczowa umiejętność wspierająca nabywanie wiedzy, ale i rozwój oraz wychowa- nie. To fundament inicjatywy i motywacji szkolnej. Rzadko kiedy idzie ona w parze z wysokim lękiem szkolnym, którego obecnie nagminnie doświadczają uczniowie, co pokazuje m.in. analiza dokumentów wydawanych przez poradnie psychologiczno–pe- dagogiczne, w których ten wymiar funkcjonowania ucznia jest badany. A w poradniach badani nie są przecież wszyscy uczniowie. Rzadko kiedy również sprawczości wychowanka szkoły towarzyszy jego bezsilność, bezradność, permanentny brak wiary w swój głos, opinię, sposób myślenia. Raczej opiera się ona na autorefleksji i płynącej z niej myśli: „je- stem nie tylko wyuczalny, ale mogę sam zrobić coś dobrze, a nawet bardzo dobrze”; „wysiłek jest do- strzegany przez otoczenie”, „popełniam błędy, ale są one wpisane w naukę”. Sprawczość ucznia nie może być zatem rozpa- trywana w kwestiach jego przywileju, czegoś, co może mu być dane lub nie – jak pisze Katarzyna
Winiarek w artykule dla Instytutu Krytycznego My- ślenia: Sprawczość to klimat. To sposób myślenia. To kultura organizacji, która albo daje ludziom wpływ i poczucie sensu – albo ich go systematycznie po- zbawia 1 . Na współczesnego lidera edukacji nakła- da to potężne obowiązki i pokazuje, że myślenie o sprawczości ucznia jest w sumie czarno–białe: albo nauczyciel ją buduje wraz z uczniem, albo ją osłabia, minimalizuje. Nie wywyższa ucznia, nie hołubi go, ale stawia w roli pełnoprawnego współ- kreatora współczesnej i profesjonalnej przestrzeni edukacji, skupia się na procesie nauczania bardziej niż na jego efekcie, umiejętnie angażuje ucznia w przebieg lekcji, daje mu wybór, razem z uczniem buduje pewność ucznia, że jego działania realnie wpływają na otoczenie, w tym szkolne środowisko. Jego rolą jest to, o czym psychologowie, zwłaszcza oświatowi, mówią od dawna: doceń starania, wysiłek ucznia, a nie tylko rezultat jego pracy. Zawróć ucznia z drogi do wyuczonej bezradności, o którym pisał Martin Seligman, a będzie bardziej zmotywowany do działań, które mu proponujesz.
1 https://instytutkrytycznegomyslenia.pl/sprawczosc-to-nie-przywi- lej-ucznia-dlaczego-zmiana-musi-zaczac-sie-od-doroslych/
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker