51
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
ARCHITEKCI WŁASNEGO JUTRA – PSYCHOLOGICZNE SPOJRZENIE NA EDUKACJĘ PRZYSZŁOŚCI
wiedzę nauczycieli o istnieniu innych aktualnych i sprawdzonych narzędzi budujących odpowiedzial- ność ucznia. Szkoła jutra może też odebrać nauczy- cielowi wahanie: oceniać kształtująco, motywująco czy tradycyjnie używać ocen, bo inaczej źle oceni mnie środowisko nauczycielskie i rodzice. Dobra szkoła jutra daje mu pewność, że działa rzetelnie, profesjonalnie, że może też popełnić błąd, ale jest to rodzaj informacji i uzyska wsparcie w naprawie- niu tej sytuacji, że jest w środowisku, gdzie nie ma samotnych wysp, ale jest kultura współpracy, że ma narzędzia, by być skutecznym i realizować swoje za- dania. Daje mu możliwość organizowania swojego warsztatu pracy i doskonalenia go, wykorzystywa- nia jego walorów i kieruje go w stronę zaspokojenia kluczowych potrzeb, które napędzają rozwój czło- wieka – jak piszą w teorii autodeterminacji Edward L. Deci i Richard M. Ryan: potrzebę autonomii (do- konuję własnych wyborów, nikt mną nie steruje), kompetencji (mam sukcesy, jestem skuteczny) i re- lacyjności (przynależę do grupy). Profesjonalna szkoła jutra to nauczyciele, ucznio- wie i rodzice, którzy dbają o siebie nawzajem, uczą się nowych umiejętności, zwłaszcza tych w obsza- rze komunikacji, współpracy. Zatem profesjonalnej szkoły jutra nie będzie, jeśli szkoła dzisiejsza nie zadba o swoich głównych bohaterów: nauczyciela, ucznia i jego rodzica. Razem z nauczycielem zadba o jego autorytet i dobrostan, ale też wesprze rodzica poprzez otaczanie go kulturą dialogu, zindywidua- lizowany kontakt, adekwatne szkolenia, m.in. z ko- munikacji, pracy z emocjami, stosowania właściwych oddziaływań wychowawczych, sposobów na naukę z dzieckiem w domu. Klimat dialogu i współpracy opartej na zaufaniu, jaki zrodzić się może między nauczycielem a rodzicem, ułatwi z kolei budowanie takiej postawy u ucznia. Najwięcej zależy tu zatem od dorosłych. Dalej – szkoła jutra wyposażyć może ucznia w konkretne umiejętności przez warsztaty, lekcje w terenie i lekcje wychowawcze nastawione na właściwe rozwiązywanie konfliktów, radzenie so- bie w trudnych, stresowych sytuacjach, stosowanie zasad porozumienia bez przemocy, integrowanie klasy, naukę świadomego podejmowania decyzji, budowanie odpowiedzialności za siebie i otoczenie.
Szkoła jutra przez codzienne oddziaływania sta- wia na sprawczość ucznia, bo wie, że to inwestycja w przyszłość całej społeczności. Wie bowiem, że jeśli uczeń ma kontrolę nad procesem uczenia się, ma na niego wpływ, widzi, że jego opinie i pytania mają znaczenie, to stabilizuje i wzmacnia się jego samo- ocena, pogłębia chęć do działania, a dalej – otwar- tość na wyzwania, zaś zmniejsza lęk przed porażkami, bo uczeń czuje, że to naturalna część jego rozwoju, a to z kolei buduje jego odporność psychiczną 3 . Odpowiedzialność każdego z nas to granica, która przebiega między automatyzacją a tym, co w edukacji musi pozostać ludzkie. „Ludzki” pozosta- nie nauczyciel i cały wachlarz jego kompetencji, jego walory osobowościowe, jego doświadczenie, histo- ria, wartości, jakimi żyje, jego motywacje i aspiracje, kontakt interpersonalny z uczniem. Uczeń zwykle to wyczuwa, zwłaszcza jeśli dłużej zna nauczyciela i nauczyciel otworzy się na dialog o sobie – potra- fi opowiedzieć o swoich kompetencjach miękkich, o cechach charakteru czy temperamentu, pasjach, stosunku do ludzi itp. Algorytm tego nie ma – pod tym względem przegrywa z ludzkim nauczycie- lem. Nie ma swojej historii, zainteresowań, nie ma „swojego światopoglądu”, z którym można by pody- skutować. Nie oczaruje charyzmą, nie podzieli się zapałem, nie wykaże się świadomą głęboką intui- cją – żadną intuicją się nie wykaże. Jednocześnie nie okaże zawodu, nie oczerni, nie skrytykuje bez- podstawnie przy całej klasie. Algorytm pewnie bę- dzie działał szybciej i bardziej precyzyjnie, wykona zadanie bez obciążenia emocjonalnego, stresu i lęku przed porażką, bez wahania o to, jak wygenerowa- ny przez niego produkt zostanie oceniony przez użytkownika, dla którego pracuje. W przestrzeni szkolnej pomoże z pewnością w analizie danych, poradzi sobie z zadaniami analitycznymi i takimi, które się powtarzają, pomoże w ocenianiu realizacji zadań, wesprze w analizie błędów merytorycznych, ale i technicznych, skojarzy treści z różnych dzie- dzin, poda w kilka sekund źródła, z których czerpie, 3 K. Winiarek, Sprawczość ucznia w kulturze myślenia – droga do aktywnego i zaangażowanego uczenia się [w:] K. Bochenek, I. Paster- nak, D.A. Szkutnik [red.] Etos nauczyciela. Rozważania o wartościowej edukacji , Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2025, s. 142-143.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker