53
Meritum 2 ( 81 ) 2026 Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny
ARCHITEKCI WŁASNEGO JUTRA – PSYCHOLOGICZNE SPOJRZENIE NA EDUKACJĘ PRZYSZŁOŚCI
błyskawicznie i sypie faktami, co więcej, odpowia- da mu bez cynizmu, sarkazmu, bez rozliczania jego wiedzy/niewiedzy. Zachęca do zadawania następ- nych pytań, wręcz chwali za sformułowanie pytania. Daje namiastkę relacji… Dorośli tworzący środowi- sko szkolne nie mogą tego faktu pominąć, jeśli chcą dalej skutecznie realizować funkcje szkoły (eduka- cyjną, opiekuńczą i wychowawczą oraz społeczną). Mają wykorzystywać świat cyfrowy do ulepszania świata realnego, ale konieczne jest tu świadome projektowanie tego wykorzystywania – wszystko po to, aby mimo użycia narzędzi cyfrowych nadal rozwijać sprawczość i współpracę u uczniów, ale i nauczycieli. Sprawczość nauczyciela jest tu pierwotna. Jeśli ją odczuwa, ma szansę realnie budować swój au- torytet. Nakłada to też na nauczyciela obowiązek rozwoju osobistego, nie tylko zawodowego. Wszyst- ko to może doprowadzić do zwiększenia poczucia własnej wartości nauczyciela, stanowić fragment profilaktyki wypalenia zawodowego. Biorąc pod uwagę, że nauczyciel, zaczynając pracę, wchodzi na pierwszy etap wypalenia, tzw. honeymoon , a jak powiedzą twórcy koncepcji narastającego roz- czarowania Jerry Edelwich i Archie Brodsky – fazy entuzjazmu – poczucie własnej wartości pozwoli chociażby na dostarczenie sobie pokrzepiającej wie- dzy o samym sobie, zanim dojdzie się do trzeciego etapu, tzw. frustracji 5 (szorstkości)… gdy po okresie deprywacji spada motywacja, zwiększa się antypa- tia do zawodu i pogłębia poczucie bezcelowości. Wówczas ciężko być liderem młodego pokolenia. Jeśli klimat szkoły nastawiony jest na efekty związane z ocenami – korzystanie z technologii nie będzie tłem działań nauczyciela i ucznia, ale stanie się ich priorytetem. Cyfryzacja ma odciążać, porządkować dane. Jeśli konkretne narzędzie wyrę- cza mnie w biurokracji – używam go i wprowadzam do pracy z uczniami; natomiast jeśli domniemywam, że odbiera myślenie i decyzyjność – nie proponuję go uczniom. Znakomicie, jeśli wówczas im to wy- jaśnię, podkreślę rolę ich pomysłów na rozwiazy-
wanie zadań, docenię ich zaangażowanie. Jeśli od czasu do czasu dokonam porównania i ocenię ich twory nawet jako lepsze od AI. Mogę też w klasie zaproponować, że najpierw działamy bez wspar- cia AI. Pracujemy tak pewną część zajęć, a potem uruchamiamy zasoby sztucznej inteligencji. Na tym etapie można też dać uczniowi możliwość podjęcia decyzji – kiedy włączy chat GPT, czy już wyczer- pał swoje pomysły, czy w ogóle chce sprawdzić, co mu proponuje sztuczna inteligencja. To doro- sły sprawuje nadzór nad tokiem lekcji i „ingeren- cją komputera”. To dorosły organizuje zajęcia tak, aby uczniowie na nich korzystali ze swoich funkcji poznawczych i wyciągali wnioski, zastanawiali się. To dorosły ma wiedzę o tym, że refleksja nad włas- nym procesem myślenia prowadzi uczniów do ko- lejnego kluczowego kroku – odpowiedzialności za proces uczenia się 6 . Kultura cyfrowa to kultura audiowizualna – uczeń jest w niej zanurzony – w ikonosferze, sferze obrazu, która uruchamia głównie emocje i często dominuje nad logosferą (sferą słowa), która uruchamia myśle- nie 7 . Jeśli w klasie organizuję debatę, to nie zapra- szam sztucznego narzędzia albo nie tylko po to, aby pokazać jego ograniczenia. To doskonała przestrzeń do przeprowadzenia rozmowy na temat higieny i bezpieczeństwa cyfrowego, ale głównie na temat obaw uczniów, porównywania się, tego, jak ich my- śli o ewentualnym niepowodzeniu wpływają na ich działania i twórczość, na rozwiazywanie problemów. Może tu paść pytanie: Czy lepsze pomysły tworzę, kiedy wiem, że nie skorzystam z AI, czy kiedy wiem, że ona zaraz mi „pomoże?”. Jeśli tworzę z ucznia- mi zasady korzystania z AI na lekcjach i sama się do nich stosuję, o czym oni wiedzą, to rodzi się świetna okazja do przemycania kwestii etycznych i genero- wania postaw prospołecznych. Jeśli wprowadzam na lekcji elementy korzystania z AI i demaskuję fake- newsy oraz wychwytuję z uczniami dezinformację – pojawia się przestrzeń na naukę krytycznego myśle- nia. Jeśli pracuję z AI i namawiam do tego uczniów
6
K. Winiarek, op. cit. s. 146.
7 A. Jurczak, Nauczyciel i uczeń w konfrontacji z rzeczywistością mediów oraz cyfryzacji , „Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna” nr 2(12)2018, s. 122.
5 J. Siwiorek, Modele wypalenia zawodowego – ujęcie teoretyczne , „Społeczeństwo i Edukacja” nr 29(2)/2018, s. 263.
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker