4. Wyniki badania
Z wypowiedzi nauczycieli wyłania się także wyraźne przekonanie, że proces kształtowania po- staw, wartości oraz wstępnych preferencji edukacyjno-zawodowych rozpoczyna się znacznie wcześniej niż formalne lekcje doradztwa zawodowego realizowane w klasach VII-VIII. Respon- denci wielokrotnie podkreślają znaczenie wczesnego rozpoznawania talentów i zainteresowań uczniów już na etapie edukacji wczesnoszkolnej, systematycznych rozmów z rodzicami doty- czących mocnych stron dziecka oraz tworzenia sytuacji dydaktycznych, w których uczniowie mogą funkcjonować w roli ekspertów w obszarach własnych pasji. Jednocześnie w relacjach nauczycieli pojawia się napięcie pomiędzy tym doświadczeniem pedagogicznym a formalnym modelem organizacyjnym doradztwa zawodowego, który nadal koncentruje się głównie na końcowych etapach szkoły podstawowej. Respondenci wskazują, że choć w praktyce wiele działań o charakterze doradczym realizowanych jest wcześniej, to nie znajdują one pełnego odzwierciedlenia w systemowych rozwiązaniach organizacyjnych i programowych.
„Myślę, że dla nich też byłoby bardzo ważne, żeby wybór zawodu nie dział się pod koniec liceum, tylko już wcześniej”. (R2)
„W mojej szkole można powiedzieć program jest realizowany od przedszkola. (…) W klasach 1-3 jest tego więcej niż w starszych, bo każdy temat nawiązuje do ja- kiejś współpracy z różnymi ludźmi czy przedsiębiorstwami”. (R6) Wypowiedzi te pokazują, że nauczyciele postrzegają diagnozowanie zasobów uczniów jako proces długofalowy, osadzony w codziennej praktyce dydaktycznej i wychowawczej, a nie jako jednorazowe działanie realizowane wyłącznie przy użyciu sformalizowanych narzędzi diagno- stycznych. Jednocześnie wskazują na potrzebę lepszego dopasowania formalnych rozwiązań doradczych do rzeczywistych praktyk funkcjonujących w szkołach. Wyniki badania wskazują na relatywnie spójny obraz działań deklarowanych przez dyrektorów szkół podstawowych oraz praktyk opisywanych przez nauczycieli. Z perspektywy dyrektorów rozwijanie umiejętności przekrojowych jest elementem obecnym w funkcjonowaniu szkół i realizowanym w ramach codziennej pracy dydaktycznej, choć często zróżnicowanym pod względem zakresu i intensywności pomiędzy oddziałami. Dyrektorzy deklarują analizowanie zasobów uczniów oraz podejmowanie działań wspierających rozwój predyspozycji, zaintereso- wań i umiejętności, przy czym przeważnie mają one raczej charakter selektywny niż obejmują wszystkie oddziały w jednakowym stopniu. Perspektywa nauczycieli potwierdza obecność działań ukierunkowanych na rozwój umiejętno- ści przekrojowych, w szczególności poprzez rozpoznawanie zasobów uczniów i ich potencjału. Analizy wskazują, że nauczyciele najczęściej wykorzystują metody oparte na bezpośredniej obserwacji, rozmowie oraz bieżącej pracy dydaktycznej, uzupełniając je w mniejszym stop- niu narzędziami sformalizowanymi. Działania te są realizowane zarówno w ramach lekcji, jak i poprzez projekty, konkursy oraz aktywności pozalekcyjne, jednak – podobnie jak w dekla- racjach dyrektorów – nie zawsze mają charakter jednolity i systematyczny we wszystkich od- działach. Całość wyników sugeruje, że rozwój umiejętności przekrojowych jest ważnym, lecz
168
Made with FlippingBook - Online Brochure Maker