System doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawowych województwa mazowieckiego
Wykonawca Piotr Fuchs – Smart Research
Redakcja merytoryczna dr Renata Stoczkowska – MSCDN Wydział w Warszawie
Korekta Izabela Jurek
DTP Justyna Domagała
ZADANIE REALIZOWANE NA RZECZ MSCDN W RAMACH PROJEKTU „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowe - go, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Krajowego Planu Odbudowy, komponent A „Odporność i konkurencyjność gospodarki”, inwestycja A3.1.1 „Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”.
Warszawa 2026
Spis treści
Streszczenie raportu 5 1. Założenia metodologiczne badania 11 2. Przebieg badania i charakterystyka zrealizowanej próby badawczej 14 3. Ograniczenia w badaniach ilościowych i jakościowych 20 4. Wyniki badania 22
4.1. Stan realizacji preorientacji zawodowej w przedszkolach w województwie mazowieckim 22 4.1.1. Rozwiązania organizacyjno-kadrowe w zakresie preorientacji zawodowej funkcjonujące w przedszkolach 22 4.1.2. Wspieranie rozwoju umiejętności przekrojowych w procesie dydaktycznym 52 4.1.3. Wspieranie preorientacji zawodowej przez organ prowadzący oraz dyrektora przedszkola 69 4.1.4. Poziom świadomości i przygotowania nauczycieli do realizacji preorientacji zawodowej uwzględniającego cele rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030 81 4.1.5. Bariery i trudności w realizacji preorientacji zawodowej 90 4.1.6. Potrzeby szkoleniowe nauczycieli związane z wdrażaniem założeń ZSU 2030 105 4.2. Stan realizacji doradztwa zawodowego w szkołach podstawowych w województwie mazowieckim 123 4.2.1. Rozwiązania organizacyjno-kadrowe w zakresie doradztwa zawodowego funkcjonujące w szkołach 123 4.2.2. Wspieranie rozwoju umiejętności przekrojowych w procesie dydaktycznym 161 4.2.3. Wspieranie doradztwa zawodowego przez organ prowadzący oraz dyrektora szkoły 182 4.2.4. Poziom świadomości i przygotowania nauczycieli do realizacji doradztwa zawodowego uwzględniającego cele rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030 195 4.2.5. Bariery i trudności w realizacji doradztwa zawodowego 206 4.2.6. Potrzeby szkoleniowe nauczycieli związane z wdrażaniem założeń ZSU 2030 223 5. Wnioski 242 5.1. Przedszkola 242 5.2 . Szkoły podstawowe 244 6. Rekomendacje 249 6.1. Przedszkola 249 6.2 . Szkoły podstawowe 251
Aneksy Kwestionariusz ankiety dla dyrektora przedszkola 253 Kwestionariusz ankiety dla nauczyciela przedszkola 262 Kwestionariusz ankiety dla dyrektora szkoły podstawowej 273 Kwestionariusz ankiety dla nauczyciela szkoły podstawowej 284
Scenariusz zogniskowanego wywiadu grupowego (FGI) dla nauczycieli przedszkoli 298 Scenariusz zogniskowanego wywiadu grupowego (FGI) dla nauczycieli szkół podstawowych 300 7. Rekomendacje MSCDN w zakresie rozwoju doradztwa zawodowego 302 8. Komentarze do wyników i wniosków z badania z perspektywy subregionów, przygotowane przez Wydziałowe Zespoły Robocze MSCDN (WZR) 304 8a. Subregion ciechanowski 304
8b. Subregion ostrołęcki 309 8c. Subregion siedlecki 316 8d. Subregion płocki 322 8e. Subregion radomski 339 8f. Subregion warszawski 356
Streszczenie raportu
W ramach projektu „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Krajowe- go Planu Odbudowy, komponent A „Odporność i konkurencyjność gospodarki”, inwestycja A3.1.1 „Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”, przeprowadzono badanie nt.: System doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawowych województwa mazowieckiego .
Zamawiającym badanie było Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli.
W badaniach uwzględniono następujące zagadnienia badawcze:
a. Rozwiązania organizacyjno-kadrowe zmierzające do tworzenia systemu doradztwa zawo- dowego, wykorzystywane w przedszkolach i szkołach podstawowych województwa mazo- wieckiego. b. Elementy organizacji procesu dydaktycznego (diagnoza zasobów, stosowane metody, po- dawane treści, ewaluacja) w przedszkolach i szkołach podstawowych, sprzyjające rozwijaniu umiejętności przekrojowych. c. Poziom świadomości nauczycieli w zakresie potrzeby realizacji doradztwa zawodowego od najwcześniejszych etapów edukacji, w kontekście idei uczenia się przez całe życie, zmian na rynku pracy i przyszłych potrzeb kompetencyjnych. d. Przygotowanie nauczycieli do realizacji długofalowych celów doradztwa zawodowego zgod- nych z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. 2019 poz. 325) oraz z polityką publiczną: „Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030” (dalej ZSU 2030) i wynikające z tego ich potrzeby szkoleniowe. e. Kluczowe wyzwania i bariery systemowe, organizacyjne i kompetencyjne w efektywnym wdrażaniu doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawowych, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030. f. Dalszy rozwój systemu doradztwa zawodowego (kierunki rozwoju doradztwa zawodowego). Głównym celem badania była pogłębiona diagnoza stanu realizacji doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawowych województwa mazowieckiego w kontekście założeń Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 (ZSU 2030).
5
Streszczenie raportu
Cel główny został uszczegółowiony poprzez cele operacyjne:
a. Poznanie stanu realizacji doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawo- wych województwa mazowieckiego, wspierającego przygotowanie dzieci do uczenia się przez całe życie. b. Określenie poziomu świadomości nauczycieli w zakresie realizacji doradztwa zawodowe- go, uwzględniającego cele i założenia rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030. c. Analiza barier i trudności w realizacji doradztwa zawodowego zgodnego z rozporządzeniem w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030 w przedszkolach i szkołach podstawo- wych województwa mazowieckiego. d. Zidentyfikowanie potrzeb szkoleniowych nauczycieli związanych z realizacją doradztwa za- wodowego w kontekście rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030. e. Sformułowanie rekomendacji dotyczących doskonalenia systemu doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawowych województwa mazowieckiego, w tym w kontek- ście ZSU 2030. W badaniu zastosowano podejście mieszane (mixed methods), łączące metody ilościowe i ja- kościowe. Część ilościowa dostarczyła informacji o skali zjawisk, strukturze odpowiedzi oraz zróżnicowaniu opinii w zależności od typu placówki i pełnionej funkcji, natomiast komponent jakościowy pozwolił na pogłębioną interpretację wyników, uchwycenie kontekstu organizacyj- nego oraz zidentyfikowanie dobrych praktyk i doświadczeń respondentów.
Część ilościowa została zrealizowana metodą ankiety internetowej (CAWI) w okresie od 20 października do 15 grudnia 2025 roku. W badaniach ilościowych wzięło udział:
a. 353 dyrektorów przedszkoli, b. 421 nauczycieli przedszkoli,
c. 354 dyrektorów szkół podstawowych, d. 840 nauczycieli szkół podstawowych.
Próba obejmowała placówki ze wszystkich subregionów województwa mazowieckiego, zarów- no miejskie, jak i wiejskie, publiczne i niepubliczne. Respondenci reprezentowali zróżnicowany staż pracy zawodowej oraz różne typy i wielkości placówek, co pozwala na uznanie uzyskanych wyników za reprezentatywne dla szerokiego spektrum praktyk funkcjonujących w regionie. Uzupełnieniem badania ankietowego były dwa zogniskowane wywiady grupowe (FGI) – jeden z nauczycielami szkół podstawowych, drugi z nauczycielami przedszkoli. Wywiady przeprowa- dzono w formule zdalnej.
6
Streszczenie raportu
Najważniejsze wnioski z badań
PRZEDSZKOLE a. Preorientacja zawodowa jest powszechnie realizowana w przedszkolach województwa ma- zowieckiego, co potwierdza większość dyrektorów i nauczycieli. Jednocześnie zwracają uwagę odpowiedzi niezdecydowane i negatywne, świadczące o niepełnej świadomości celów i zakresu treści preorientacji zawodowej, której realizacja jest obowiązkowym zada- niem przedszkoli. b. Działania preorientacyjne są najczęściej ujęte w planach pracy i dokumentach wewnętrz- nych przedszkoli, niezależnie od regionu, organu prowadzącego czy typu miejscowości. Nie przekłada się to jednak na jednolite standardy: w niektórych placówkach działania są sy- stematyczne i zaplanowane, w innych mają charakter projektowy lub okazjonalny, co może skutkować zróżnicowaną ich jakością. c. Współpraca nauczycieli w tym obszarze jest powszechna, lecz zazwyczaj okazjonalna. Reali- zowana jest głównie poprzez wymianę materiałów, dzielenie się doświadczeniami, wspólne planowanie i udział w projektach. d. Przedszkola podejmują współpracę z partnerami zewnętrznymi, takimi jak służby munduro- we czy instytucje kultury, a także rodzice, których angażuje się do udziału w zajęciach oraz prezentowania swojego zawodu. e. Deklaracje rozpoznawania predyspozycji i umiejętności dzieci wskazują, że działania te sta- nowią stały element pracy przedszkoli. Jednocześnie odnotowanie odpowiedzi negatyw- nych mówiących o braku identyfikacji predyspozycji i umiejętności dzieci skłania do szukania przyczyn takiego stanu rzeczy. f. Mimo formalnego umocowania preorientacji zawodowej, ewaluacja działań w tym obszarze prowadzona jest w mniej niż połowie przedszkoli. g. Większość nauczycieli deklaruje znajomość Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego w stopniu średnim, zaś dekla- rowany poziom znajomości Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 jest wyraźnie niższy i bardziej zróżnicowany. Nauczyciele skupiają się na realizacji podstawy programowej i przy- kładają mniejszą wagę do specjalistycznych dokumentów strategicznych. Może to oznaczać, że preorientacja zawodowa realizowana jest w przedszkolach intuicyjnie, bez szerszej per- spektywy uczenia się przez całe życie. h. Duża grupa nauczycieli deklaruje nieznajomość pojęcia „umiejętności przekrojowe” i jed- nocześnie potwierdza częste prowadzenie zajęć służących rozwijaniu takich kompetencji jak kreatywność, inicjatywność, współpraca czy rozwiązywanie oraz stosowanie różnorodnych metod dydaktycznych, takich jak metody aktywizujące, praca projektowa, metody proble- mowe oraz symulacje i gry edukacyjne. Można zatem sądzić, że cele związane z rozwojem
7
Streszczenie raportu
umiejętności przekrojowych są realizowane, choć nie zawsze są identyfikowane jako ele- ment szerszej strategii edukacyjnej.
i. Większość nauczycieli nie dostrzega trudności i barier w realizacji zadań doradztwa zawo- dowego. Najwięcej osób jako trudności wskazało: niedopasowanie oferty szkoleniowej do realnych potrzeb nauczycieli, ograniczoną możliwość korzystania z form doskonalenia zawodowego ze względu na godziny pracy, niewystarczające dopasowanie podstawy pro- gramowej wychowania przedszkolnego do realizacji treści z zakresu preorientacji zawo- dowej, problemy we współpracy z rodzicami oraz trudności w znalezieniu odpowiednich materiałów dydaktycznych. j. Dyrektorzy są postrzegani jako główni organizatorzy działań preorientacyjnych, a ich wspar- cie oceniane jest wysoko, szczególnie w przedszkolach prywatnych. k. Wsparcie organu prowadzącego oceniane jest umiarkowanie pozytywnie, jednak znaczna część dyrektorów podkreśla jego neutralny charakter, co wskazuje na możliwości rozwoju szerszej współpracy w kontekście realizacji preorientacji zawodowej w przedszkolu. l. Zarówno nauczyciele w stosunku do dyrektora, jak i dyrektor w stosunku do organów prowa- dzących zgłaszają potrzebę większego dofinansowania preorientacji zawodowej (wycieczki, transport, materiały, narzędzia). m. Dyrektorzy wysoko oceniają poziom przygotowania nauczycieli do realizacji zadań z zakresu preorientacji zawodowej. Nauczyciele oceniają swoje przygotowanie umiarkowanie wysoko i ich oceny są bardziej zróżnicowane. Obie grupy zgłaszają potrzeby szkoleniowe dotyczące m.in. wspierania pasji, rozpoznawania predyspozycji, rozwijania kreatywności i przedsiębior- czości, pracy z emocjami oraz stosowania metod aktywizujących. n. Najczęściej wybierana przez nauczycieli tematyka szkoleń to: Jak wspierać dziecięce pasje w przedszkolu? , Radzenie sobie z emocjami , Preorientacja zawodowa w przedszkolu oraz Przedszkolny start w świat zawodów . Najczęściej wybierane formy doskonalenia to warsztaty, szkolenia e-learningowe oraz kursy zdalne lub hybrydowe. o. Preorientacja zawodowa jest obecna w przedszkolach, lecz funkcjonuje głównie jako auto- nomiczna praktyka placówek. Brakuje spójnej, wieloetapowej ścieżki rozwoju od przedszkola do końca szkoły podstawowej, a informacje o zainteresowaniach i mocnych stronach dzieci nie są przekazywane do kolejnego etapu edukacji w sposób systemowy. SZKOŁA PODSTAWOWA a. Doradztwo zawodowe jest obecne we wszystkich badanych szkołach podstawowych, jednak jego realizacja jest zróżnicowana. Najczęściej obejmuje zajęcia w klasach VII-VIII, działania prowadzone podczas godzin wychowawczych oraz wizyty zawodoznawcze. b. W większości szkół funkcjonuje Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego, którego jakość dyrektorzy oceniają pozytywnie. Program doradztwa na dany rok szkolny opracowuje
8
Streszczenie raportu
doradca zawodowy; dokument jest wpisany do statutu, opiniowany przez radę pedago- giczną i stanowi element systemu doradztwa.
c. Współpraca nauczycieli w zakresie doradztwa polega głównie na wymianie doświadczeń i materiałów dydaktycznych. Większość nauczycieli deklaruje realizację treści doradczych podczas zajęć obowiązkowych, choć co czwarty nie potwierdza wykonywania działań, do których jest prawnie zobowiązany. d. Realizacja treści doradczych ma często charakter selektywny i zależny od kontekstu przed- miotowego. Działania koncentrują się głównie na rozwijaniu samoświadomości uczniów oraz postaw związanych z uczeniem się, natomiast w mniejszym stopniu obejmują planowanie ścieżki edukacyjno-zawodowej. Z wypowiedzi jakościowych wynika, że formalna obecność doradztwa w dokumentach szkolnych nie zawsze przekłada się na jego pogłębioną i kon- sekwentną realizację w praktyce dydaktycznej. e. Doradztwo zawodowe w klasach VII i VIII szkoły podstawowej postrzegane jest przede wszystkim jako działanie przygotowujące uczniów do wyboru szkoły ponadpodstawowej – z mniejszym naciskiem na rozwój osobisty i planowanie kariery zawodowej. f. W większości szkół zatrudniony jest doradca zawodowy posiadający kwalifikacje kierunkowe. Jego obecność sprzyja wyższej jakości działań, w tym współpracy z partnerami zewnętrzny- mi, stosowaniu aktywnych metod pracy i prowadzeniu ewaluacji doradztwa zawodowego. g. Ewaluacja działań doradczych prowadzona jest w ograniczonym zakresie i zwykle wynika z wymogów zewnętrznych, nie zaś z potrzeby analizy efektywności. System doradztwa wy- maga wzmocnienia w obszarze wdrażania, monitorowania i planowania rozwoju. h. Zarówno dyrektorzy, jak i nauczyciele deklarują prowadzenie analizy zasobów uczniów, przy czym jej zakres zależy głównie od indywidualnego zaangażowania nauczyciela. Działania te nie są realizowane według jednolitego standardu. i. Wielu nauczycieli rozwija u uczniów kompetencje przekrojowe, jednak często robi to intui- cyjnie, nie odnosząc się do zapisów dokumentów strategicznych. Znajomość Zintegrowa- nej Strategii Umiejętności 2030 jest niewielka, zwłaszcza wśród nauczycieli nie będących doradcami zawodowymi. j. Dyrektorzy deklarują współpracę z podmiotami zewnętrznymi, w szczególności z poradnia- mi psychologiczno-pedagogicznymi oraz instytucjami reprezentującymi różne sektory rynku pracy, instytucjami kultury oraz służbami mundurowymi, a także placówkami doskonalenia zawodowego. Jednak nauczyciele nie zawsze uczestniczą bezpośrednio w tych działaniach, co wskazuje na rozbieżność między realizacją zadań na poziomie instytucjonalnym a do- świadczeniem indywidualnym poszczególnych nauczycieli. k. Oceny wsparcia ze strony organu prowadzącego oraz dyrektora są w większości pozytywne, jednak niejednorodne. Najczęstszym przejawem wsparcia jest finansowanie dodatkowych
Streszczenie raportu
form doskonalenia zawodowego nauczycieli w zakresie doradztwa zawodowego, rzadziej jest to zapewnianie środków na działania doradcze, takie jak wycieczki.
l. Wśród barier rozwoju doradztwa zawodowego wskazywane są m.in.: brak koordynacji, nie- dostatek materiałów, ograniczona liczba godzin, niejednoznaczność podstawy programo- wej i przeciążenie nauczycieli. m. Wielu nauczycieli deklaruje niewystarczające przygotowanie merytoryczne, zwłaszcza w za- kresie diagnozy predyspozycji i planowania ścieżki kariery ucznia. n. Najczęściej wybierana przez nauczycieli oraz dyrektorów tematyka potrzebnych szkoleń to: Rozpoznawanie predyspozycji i umiejętności ucznia , Zainteresowania, pasje, talenty – fun - dament doradztwa zawodowego w klasach I-III , Motywacja i planowanie uczenia się przez całe życie oraz Rozwijanie kreatywności ucznia .
1. Założenia metodologiczne badania
Przedmiotem zamówienia była usługa polegająca na przeprowadzeniu badania ilościowego i jakościowego pn. „System doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawo- wych” oraz sporządzeniu raportu końcowego, zawierającego analizy zebranych danych wraz z wnioskami. Usługa realizowana była w ramach projektu „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowa- nia regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych”, współfinansowanego ze środków Unii Euro- pejskiej w ramach Krajowego Planu Odbudowy, komponent A „Odporność i konkurencyjność gospodarki”, inwestycja A3.1.1 „Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”.
Cele badawcze
Głównym celem badawczym była diagnoza stanu realizacji doradztwa zawodowego w przed- szkolach i szkołach podstawowych województwa mazowieckiego w kontekście Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 (ZSU 2030).
Cel główny badania został zrealizowany poprzez następujące cele szczegółowe:
a. poznanie stanu realizacji doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawo- wych województwa mazowieckiego, wspierającego przygotowanie dzieci do uczenia się przez całe życie; b. określenie poziomu świadomości nauczycieli w zakresie realizacji doradztwa zawodowego, uwzględniającego cele i założenia rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030; c. analiza barier i trudności w realizacji doradztwa zawodowego zgodnego z rozporządzeniem w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030 w przedszkolach i szkołach podstawo- wych województwa mazowieckiego; d. zidentyfikowanie potrzeb szkoleniowych nauczycieli związanych z realizacją doradztwa za- wodowego w kontekście rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego oraz ZSU 2030; e. sformułowanie rekomendacji dotyczących doskonalenia systemu doradztwa zawodowego w przedszkolach i szkołach podstawowych województwa mazowieckiego, w tym w kontek- ście ZSU 2030.
11
1. Założenia metodologiczne badania
Pytania badawcze
Badanie zostało przeprowadzone w ramach obszarów oraz z uwzględnieniem pytań badaw- czych wymienionych poniżej. Wykonawca odpowiedział na wszystkie postawione poniżej szcze- gółowe pytania badawcze, formułując tym samym odpowiedź na główne pytanie badawcze: W jakim stopniu doradztwo zawodowe realizowane w przedszkolach i szkołach podsta - wowych województwa mazowieckiego uwzględnia założenia ZSU 2030?
Szczegółowe problemy badawcze:
a. Jakie rozwiązania organizacyjno-kadrowe w zakresie doradztwa zawodowego funkcjonują w badanych placówkach? b. W jaki sposób proces dydaktyczny (diagnoza, treści, metody) w badanych placówkach wspiera rozwój umiejętności przekrojowych, ważnych z punktu widzenia uczenia się przez całe życie? c. Jaki jest poziom świadomości nauczycieli na temat celów ZSU 2030 i potrzeby integrowania doradztwa zawodowego z kształceniem ogólnym od najwcześniejszych etapów edukacji? d. Jakie są kluczowe bariery – systemowe, organizacyjne i kompetencyjne – w efektywnym wdrażaniu doradztwa zawodowego zgodnego z ZSU 2030? e. Jak nauczyciele oceniają swoje przygotowanie do realizacji celów doradztwa zawodowego i jakie mają potrzeby w zakresie rozwoju zawodowego? f. Jakie warunki dla rozwoju doradztwa zawodowego w szkołach i przedszkolach tworzą organ prowadzący oraz dyrektor szkoły / przedszkola?
Zmienne
Zmienne zależne
ZZ1: ZZ2: ZZ3: ZZ4:
Modele organizacyjno-kadrowe szkolnego doradztwa zawodowego. Stopień wspierania rozwoju umiejętności przekrojowych w procesie dydaktycznym. Poziom znajomości założeń ZSU 2030 i umiejętności przekrojowych. Przekonanie o potrzebie realizacji szeroko pojętego doradztwa zawodowego na wczesnym etapie edukacji. Identyfikowane bariery w realizacji doradztwa zawodowego (z podziałem na: ZZ5a – systemowe, ZZ5b – organizacyjne, ZZ5c – kompetencyjne). Samoocena przygotowania nauczycieli do zadań z zakresu doradztwa zawodowego. Deklarowane potrzeby szkoleniowe nauczycieli. Percepcja roli i wsparcia dyrektora oraz organu prowadzącego.
ZZ5:
ZZ6: ZZ7: ZZ8:
12
1. Założenia metodologiczne badania
Zmienne niezależne
ZN9:
Ukończone formy doskonalenia z zakresu: doradztwa zawodowego, coachingu, tutoringu, kompetencji kluczowych; ZSU 2030. Staż pracy nauczycieli (do 5 lat; 6-15; 16-25 lat, powyżej 26 lat). Lokalizacja szkoły (wieś, miasto). Region Mazowsza (warszawski, ciechanowski, ostrołęcki, płocki, radomski, siedlecki). Organ prowadzący szkołę (JST, inny). Posiadanie w placówce etatu szkolnego doradcy zawodowego.
ZN10: ZN11: ZN12:
ZN13: ZN14:
Wskaźniki
W1:
Udokumentowane elementy systemu doradztwa (diagnoza, zespół, szkolny program doradztwa zawodowego, statut, współpraca, ewaluacja). Informacje i opinie dyrektora na temat organizacji i zasobów doradztwa. Deklarowana częstotliwość i rodzaje stosowanych metod diagnozy zasobów uczniów. Deklarowana częstotliwość i zakres realizacji treści z doradztwa na zajęciach ogólnokształcących. Przykłady i częstotliwość stosowania metod aktywizujących wspierających rozwój umiejętności przekrojowych. Rozpoznanie i wskazanie umiejętności przekrojowych z podanej listy oraz podanie przykładu ich kształtowania. Poziom zgody ze stwierdzeniami na temat potrzeby realizacji doradztwa od najmłodszych lat. Poziom samooceny przygotowania do realizacji doradztwa zgodnie z ZSU 2030. Deklaracje potrzeby doskonalenia zawodowego i wskazanie preferowanych form. Najczęściej wskazywane tematy szkoleń. Liczba i rodzaj identyfikowanych barier (systemowych, organizacyjnych, kompetencyjnych). Ocena stopnia trudności w realizacji poszczególnych celów doradztwa zawodowego. Źródła wiedzy nauczycieli o ZSU 2030. Opinie nauczycieli i dyrektorów na temat rodzaju i jakości wsparcia ze strony dyrektora i organu prowadzącego.
W2: W3:
W4:
W5:
W6:
W7:
W8: W9:
W10: W11:
W12:
W13: W14:
2. Przebieg badania i charakterystyka zrealizowanej próby badawczej
W ramach badania zastosowano komplementarne podejście metodologiczne, łączące metody ilościowe i jakościowe. Pozwoliło to na triangulację danych oraz zwiększenie rzetelności i traf- ności wniosków. Część ilościowa umożliwiła określenie skali zjawisk i identyfikację zależności statystycznych, natomiast komponent jakościowy pozwolił na pogłębioną interpretację wyni- ków oraz uchwycenie kontekstu organizacyjnego i doświadczeń respondentów. Przyjęta strategia miała charakter diagnostyczno-ewaluacyjny i umożliwiła kompleksową ocenę stanu realizacji doradztwa zawodowego w analizowanych placówkach, a także identyfikację obszarów wymagających dalszego wsparcia i doskonalenia.
Badanie ilościowe – ankieta internetowa (CAWI)
W ramach części ilościowej zrealizowano badanie metodą ankiety internetowej (CAWI), skie- rowane do nauczycieli oraz dyrektorów przedszkoli i szkół podstawowych z terenu wojewódz- twa mazowieckiego. Zaproszenie do udziału w badaniu ankietowym zostało skierowane do placówek oświatowych, a proces zbierania danych był wspierany przez kilkukrotne monity mailowe oraz telefoniczne, mające na celu zwiększenie poziomu zwrotu ankiet.
W badaniu wykorzystano następujące narzędzia badawcze:
• kwestionariusz ankiety dla nauczyciela szkoły podstawowej, • kwestionariusz ankiety dla dyrektora szkoły podstawowej, • kwestionariusz ankiety dla nauczyciela przedszkola, • kwestionariusz ankiety dla dyrektora przedszkola.
Badanie ankietowe miało na celu zebranie danych ilościowych dotyczących m.in. zakresu i form realizacji doradztwa zawodowego, przygotowania kadry do prowadzenia działań doradczych, warunków organizacyjnych, dostępnych narzędzi i materiałów, a także barier i potrzeb rozwo- jowych w kontekście wdrażania założeń ZSU 2030. Zastosowanie metody CAWI umożliwiło dotarcie do szerokiego grona respondentów z całe- go województwa oraz zapewniło anonimowość uczestników badania, co sprzyjało rzetelności i szczerości udzielanych odpowiedzi.
14
2. Przebieg badania i charakterystyka zrealizowanej próby badawczej
Zogniskowane wywiady grupowe (FGI)
Uzupełnieniem badania ilościowego było badanie jakościowe, w ramach którego przeprowa- dzono dwa zogniskowane wywiady grupowe (FGI). Pierwszy wywiad zrealizowano z udziałem nauczycieli przedszkoli, natomiast drugi – z nauczycielami szkół podstawowych. Oba zostały przeprowadzone zdalnie na platformie Zoom.
W badaniu wykorzystano następujące narzędzia badawcze:
• scenariusz zogniskowanego wywiadu grupowego (FGI) dla nauczycieli szkół podstawowych, • scenariusz zogniskowanego wywiadu grupowego (FGI) dla nauczycieli przedszkoli. Celem zogniskowanych wywiadów grupowych było pogłębienie wiedzy na temat praktyki realizacji doradztwa zawodowego, rozumienia jego roli na etapie wychowania przedszkolne- go i edukacji wczesnoszkolnej, a także zebranie opinii i doświadczeń nauczycieli dotyczących stosowanych form i metod pracy, współpracy z innymi podmiotami oraz wyzwań związanych z wdrażaniem założeń ZSU 2030.
Próba badawcza
Dobór prób badawczych z populacji zrealizowany został przy założeniach metodologicznych opisanych poniżej.
Na podstawie danych zawartych w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych określono całko- witą liczebność przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego (N = 1739) oraz szkół podstawowych (N = 1606) na terenie województwa mazowieckiego i obliczono minimalną wielkość próby. Jest to liczba pomniejszona o placówki nieaktywne, z zerową liczbą uczniów.
Metodą prostego doboru probabilistycznego wylosowano 50 przedszkoli i innych form wycho- wania przedszkolnego oraz 50 szkół podstawowych, które wzięły udział w badaniu pilotażowym.
Do udziału w badaniu zaproszono wszystkie przedszkola i inne formy wychowania przedszkol- nego oraz szkoły podstawowe z Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych na terenie wojewódz- twa mazowieckiego.
Charakterystyka zrealizowanej próby badawczej
W ramach badania ilościowego pozyskano łącznie:
a. 353 ankiety od dyrektorów przedszkoli z zakładanych 350, b. 354 ankiety od dyrektorów szkół podstawowych z zakładanych 350, c. 421 ankiet od nauczycieli przedszkoli z zakładanych 400, d. 840 ankiet od nauczycieli szkół podstawowych z zakładanych 800.
Wskaźniki responsywności (response-rate) w badaniu ankietowym dyrektorów obliczono na pod- stawie danych z Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych. Wynoszą one: 20,3% dla dyrektorów
15
2. Przebieg badania i charakterystyka zrealizowanej próby badawczej
przedszkoli oraz 22,0% dla dyrektorów szkół podstawowych. Wskaźniki responsywności dla nauczycieli zostały obliczone na podstawie danych od Zamawiającego i wynoszą: 1,67% dla nauczycieli przedszkoli oraz 9,43% dla nauczycieli szkół podstawowych. W badaniu ilościowym / ankietowym zrealizowano zatem w praktyce cztery osobne badania ankietowe. Szczegóły dotyczące zrealizowanych prób badawczych zawarto w zamieszczonych poniżej tabelach.
Tabela 1. Charakterystyka zrealizowanej próby badawczej nauczycieli przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego
Zmienna / cecha
Wartość zmiennej
Liczba pozyskanych ankiet
ciechanowski
38 26 48 64 62
ostrołęcki
płocki
Subregion
radomski siedlecki
warszawski
183 392
publiczna
Rodzaj placówki
niepubliczna
29
miasto
292
Typ miejscowości
wieś
129
5 lat i mniej
83
6-15 lat 16-25 lat
170
Doświadczenie zawodowe respondenta
94 74
powyżej 26 lat
RAZEM
-
421
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego nauczycieli
Tabela 2. Charakterystyka zrealizowanej próby badawczej nauczycieli szkół podstawowych
Zmienna/cecha
Wartość zmiennej
Liczba pozyskanych ankiet
ciechanowski
117
ostrołęcki
86
Subregion
płocki
112 204
radomski
16
2. Przebieg badania i charakterystyka zrealizowanej próby badawczej
siedlecki
100 221 813
Subregion
warszawski
publiczna
Rodzaj placówki
niepubliczna
27
miasto
422
Typ miejscowości
wieś
418
5 lat i mniej
84
6-15 lat 16-25 lat
215 255 286 840
Doświadczenie zawodowe respondenta
powyżej 26 lat
RAZEM
-
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego nauczycieli
Tabela 3. Charakterystyka zrealizowanej próby badawczej dyrektorów przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego
Zmienna/cecha
Wartość zmiennej
Liczba pozyskanych ankiet
ciechanowski
35 26 36 55 42
ostrołęcki
płocki
Subregion
radomski siedlecki
warszawski
158 293
publiczna
Rodzaj placówki
niepubliczna
59
miasto
256
Typ miejscowości
wieś
96
5 lat i mniej
107
Doświadczenie zawodowe respondenta
6-10 lat
99
powyżej 10 lat
146 353
RAZEM
-
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego dyrektorów
17
2. Przebieg badania i charakterystyka zrealizowanej próby badawczej
Tabela 4. Charakterystyka zrealizowanej próby badawczej dyrektorów szkół podstawowych
Zmienna/cecha
Wartość zmiennej
Liczba pozyskanych ankiet
ciechanowski
49 36 30 62 48
ostrołęcki
płocki
Subregion
radomski siedlecki
warszawski
128 338
publiczna
Rodzaj placówki
niepubliczna
15
miasto
132
Typ miejscowości
wieś
221
5 lat i mniej
104
Doświadczenie zawodowe respondenta
6-10 lat
92
powyżej 10 lat
157 354
RAZEM
-
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego dyrektorów
Zrealizowano dwa badania fokusowe. W wywiadzie z nauczycielami szkół podstawowych udział wzięło 6 osób (5 kobiet i 1 mężczyzna), natomiast w wywiadzie z nauczycielami przedszkoli 7 osób (6 kobiet i 1 mężczyzna). Zastosowano celowy dobór próby. Proces badawczy został zainicjowany 24.07.2025 r. spotkaniem Zamawiającego z zespołem badawczym, podczas którego ustalono szczegółowy harmonogram realizacji poszczególnych etapów badania. Do 01.09.2025 r. zespół badawczy opracował wstępną wersję narzędzi badawczych. Prace nad ich ostatecznym kształtem, obejmujące weryfikację przez Zamawiającego oraz przeprowadze- nie pilotażu, zakończono 15.09.2025 r. Tego dnia odbyło się kolejne spotkanie robocze, po którym rozpoczęto realizację badania właściwego w części ilościowej. Badanie ankietowe prowadzono w okresie od 15.09.2025 r. do 15.12.2025 r. W tym czasie Zamawiający dystrybuował ankiety drogą elektroniczną. W celu zwiększenia poziomu zwrotu kwestionariuszy do przedszkoli i szkół kierowano ponowne zaproszenia do udziału w badaniu oraz prowadzono monity telefoniczne. Część placówek nie udzieliła odpowiedzi na próby kon- taktu, a część odmówiła udziału w badaniu.
18
2. Przebieg badania i charakterystyka zrealizowanej próby badawczej
Respondenci uczestniczący w badaniu ankietowym mieli możliwość zadeklarowania chęci udziału w zogniskowanym wywiadzie grupowym (FGI). Z osobami, które wyraziły zaintereso- wanie uczestnictwem, nawiązano kontakt drogą mailową i / lub telefoniczną w celu ustalenia szczegółów organizacyjnych. Wywiady zrealizowano w następujących terminach: 27.11.2025 r. – z nauczycielami szkół podstawowych oraz 10.12.2025 r. – z nauczycielami przedszkoli.
W dniu 15.12.2025 r. zespół badawczy przekazał Zamawiającemu wyniki badania właściwego, obejmujące bazy danych z części ilościowej oraz nagrania wywiadów jakościowych.
Po pozytywnej weryfikacji przekazanych materiałów zespół badawczy przystąpił do opracowa- nia raportu końcowego. Wstępna wersja analizy wyników została przekazana Zamawiającemu 30.01.2026 r. Uwagi i sugestie do raportu wpłynęły 13. 02. 2026 r. Zespół badawczy uwzględnił zgłoszone rekomendacje oraz rozszerzył dokument o rozdział metodologiczny, a także część obejmującą wnioski i rekomendacje z badania. Ostateczna wersja raportu została przekazana Zamawiającemu 28.02.2026 roku.
3. Ograniczenia w badaniach ilościowych i jakościowych
Ograniczenia badania ilościowego
Realizacja badania ilościowego wiązała się z występowaniem trudności o charakterze orga- nizacyjnym i technicznym, które mogły mieć wpływ na ostateczną wielkość efektywnej próby badawczej oraz poziom zwrotu ankiet. Jednym z istotnych ograniczeń była aktualność danych zawartych w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych. W trakcie realizacji badania ustalono, że część jednostek ujętych w rejestrze została wcześniej zlikwidowana lub zakończyła działalność. W konsekwencji rzeczywista populacja badanych placówek okazała się mniejsza niż pierwot- nie zakładano, co wpłynęło na wielkość operatu losowania oraz zakres prowadzonych działań kontaktowych. Dodatkowym utrudnieniem były nieaktualne lub nieprawidłowe dane teleadresowe, w szcze- gólności numery telefonów i adresy poczty elektronicznej. W wielu przypadkach konieczne było ponawianie prób kontaktu oraz weryfikowanie danych w alternatywnych źródłach. Pro- ces ten był czasochłonny i nie zawsze skuteczny, co ograniczało możliwość dotarcia do części potencjalnych respondentów. Kolejnym czynnikiem wpływającym na poziom realizacji próby były odmowy udziału w badaniu ze strony niektórych placówek. Najczęściej wskazywaną przyczyną był brak czasu bądź brak po- trzeby uczestnictwa w badaniu. Decyzje te przyczyniły się do obniżenia wskaźnika zwrotu ankiet. Trudności dotyczyły również bezpośredniego kontaktu z osobami decyzyjnymi. Nie zawsze moż- liwe było nawiązanie kontaktu z dyrektorami lub innymi osobami uprawnionymi do podjęcia decyzji o udziale w badaniu, ze względu na ich nieobecność lub brak publicznie dostępnych danych kontaktowych. W części przypadków nie udało się skutecznie przekazać informacji o badaniu osobom właściwym do wyrażenia zgody. Ograniczenia miały także charakter techniczny. Po stronie niektórych placówek pojawiały się trudności związane z wypełnianiem ankiet w wersji elektronicznej, w tym problemy z otwiera- niem linków oraz inne błędy techniczne. Zdarzały się również sytuacje przekazywania ankiet wypełnionych w edytorach tekstu (np. w formacie Word), co utrudniało standaryzację danych oraz ich dalsze opracowanie analityczne.
Ograniczenia badania jakościowego
W części jakościowej zasadnicze ograniczenia dotyczyły procesu rekrutacji uczestników oraz uwarunkowań organizacyjnych związanych z realizacją wywiadów. Rekrutacja miała charak- ter dobrowolny, co oznacza, że w badaniu uczestniczyły wyłącznie osoby, które samodzielnie
20
3. Ograniczenia w badaniach ilościowych i jakościowych
wyraziły chęć udziału. W konsekwencji liczba zgłoszeń była ograniczona, a część potencjal- nych respondentów nie wykazywała zainteresowania uczestnictwem, pomimo przewidywane- go wynagrodzenia za udział w wywiadzie grupowym w formie bonu zakupowego. Taka forma doboru mogła wpłynąć na zakres reprezentowanych stanowisk i doświadczeń, a tym samym na poziom zróżnicowania zebranego materiału empirycznego. Ograniczenia dotyczyły również ustalania terminów realizacji wywiadów grupowych. Zapropo- nowane daty nie zawsze odpowiadały wszystkim nauczycielom potencjalnie zainteresowanym udziałem w badaniu. W przypadku wywiadów z nauczycielami przedszkoli termin został zmo- dyfikowany w celu dostosowania go do dostępności uczestników, jednak pomimo podjętych działań organizacyjnych nie udało się zapewnić udziału wszystkich osób, które wstępnie de- klarowały zainteresowanie. Odnotowano również sytuacje, w których osoby wyrażające wstępną zgodę na udział w badaniu ostatecznie rezygnowały, nie uczestniczyły w zaplanowanym spotkaniu lub nie odpowiadały na dalsze próby kontaktu. Okoliczności te wpływały na efektywność procesu rekrutacyjnego oraz utrudniały stabilne planowanie harmonogramu realizacji wywiadów grupowych. Część ograniczeń miała charakter techniczny i była związana z realizacją wywiadów grupowych w formule zdalnej. Zastosowanie tej formy umożliwiło udział respondentów niezależnie od ich lokalizacji geograficznej, co stanowiło istotne usprawnienie organizacyjne. Jednocześnie wy- stępowały problemy techniczne po stronie uczestników, takie jak niestabilne połączenie inter- netowe, trudności w obsłudze narzędzi komunikacyjnych czy zakłócenia transmisji. Czynniki te mogły okresowo wpływać na płynność przebiegu wywiadów oraz komfort uczestników, choć nie uniemożliwiły realizacji zaplanowanych spotkań.
4. Wyniki badania
4.1. Stan realizacji preorientacji zawodowej w przedszkolach w województwie mazowieckim
4.1.1. Rozwiązania organizacyjno-kadrowe w zakresie preorientacji zawodowej funkcjonujące w przedszkolach Realizacja treści programowych z zakresu preorientacji zawodowej na zajęciach edukacyjnych w przedszkolach
Deklaracje dyrektorów przedszkoli
Analiza wyników badania ankietowego przeprowadzonego wśród dyrektorów przedszkoli wska- zuje, że treści programowe z zakresu preorientacji zawodowej są uwzględniane w codziennej działalności edukacyjnej większości przedszkoli. Przeważająca część respondentów (99,1%) potwierdziła, że na zajęciach edukacyjnych w kierowanych przez nich przedszkolach realizo- wane są treści programowe z zakresu preorientacji zawodowej. Jedynie marginalny odsetek dyrektorów (0,9%) zadeklarował brak realizacji tego typu treści. Uzyskane wyniki świadczą o bardzo wysokim poziomie formalnej deklaracji wdrażania preorien- tacji zawodowej w przedszkolach, co sugeruje, że zagadnienia te są w dużym stopniu traktowane jako element obowiązującej praktyki edukacyjnej na etapie wychowania przedszkolnego. Na poziomie zarządczym preorientacja zawodowa jawi się zatem zazwyczaj jako integralna część procesu dydaktycznego realizowanego w przedszkolach objętych badaniem.
Tabela 5. P1. Czy na zajęciach edukacyjnych w przedszkolu, którym Pani / Pan kieruje, realizowane są treści programowe z zakresu preorientacji zawodowej?
Liczba respondentów
Procent respondentów
Tak Nie
349
99,1% 0,9% 100%
3
Ogółem
352
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego dyrektorów (n=352)
22
4. Wyniki badania
Typ miejscowości
W analizie zależności pomiędzy typem miejscowości a deklaracją realizacji treści programo- wych z zakresu preorientacji zawodowej nie stwierdzono zróżnicowania struktury odpowiedzi. W miastach odpowiedź „Tak” wskazało 99,2% dyrektorów, a „Nie” – 0,8%, natomiast na wsi odpowiednio 99,0% oraz 1,0%. Test chi-kwadrat Pearsona wykazał χ ² = 0,00; p = 1,000. Nie wykazano istotnego statystycznie związku między typem miejscowości a realizacją analizo- wanych działań. Rozkłady odpowiedzi w obu kategoriach są niemal tożsame, co wskazuje na brak różnic w poziomie deklarowanego wdrażania preorientacji zawodowej w przedszkolach miejskich i wiejskich. Zróżnicowanie regionalne W analizie zależności pomiędzy regionem Mazowsza a deklaracją realizacji treści z zakresu preorientacji zawodowej odnotowano zróżnicowanie odpowiedzi. Odsetek wskazań „Tak” wy- niósł: w regionie ciechanowskim – 100,0%, ostrołęckim – 100,0%, radomskim – 100,0%, war- szawskim – 100,0%, płockim – 97,2% oraz siedleckim – 95,2%. Odpowiedzi „Nie” wystąpiły wyłącznie w regionie płockim (2,8%) oraz siedleckim (4,8%). Test chi-kwadrat Pearsona wykazał χ ² = 11,53; p = 0,042. Stwierdzono istotne statystycznie zróżnicowanie odpowiedzi w zależności od regionu. Zróżnicowanie to ma jednak ograniczony zakres i wynika z niewielkiego odsetka odpowiedzi negatywnych skoncentrowanych w dwóch regionach, przy jednoczesnym braku takich wskazań w pozostałych częściach województwa. Organ prowadzący W analizie zależności pomiędzy rodzajem organu prowadzącego a deklaracją realizacji treści z zakresu preorientacji zawodowej nie odnotowano istotnych różnic. W przedszkolach pro- wadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego odpowiedź „Tak” wskazało 99,0% ba- danych, a „Nie” – 1,0%, natomiast w przedszkolach prowadzonych przez inny organ 100,0% respondentów zadeklarowało odpowiedź „Tak”. Test chi-kwadrat Pearsona wykazał χ ² = 0,00; p = 0,996. Nie wykazano istotnego statystycznie związku między organem prowadzącym a re- alizacją analizowanych działań. Wyniki wskazują na jednorodny poziom deklaracji niezależnie od formy prowadzenia przedszkola.
Podsumowanie
Realizacja treści programowych z zakresu preorientacji zawodowej jest deklarowana przez zdecydowaną większość badanych dyrektorów. Istotne statystycznie zróżnicowanie odpowie- dzi wystąpiło wyłącznie w ujęciu regionalnym i dotyczyło niewielkiego odsetka odpowiedzi negatywnych w dwóch regionach. W odniesieniu do typu miejscowości oraz organu prowa- dzącego nie stwierdzono istotnych zależności, co wskazuje na wysoki poziom jednorodności deklarowanej realizacji działań w tych wymiarach.
23
4. Wyniki badania
Deklaracje nauczycieli
Uzupełnieniem perspektywy dyrektorów są deklaracje nauczycieli przedszkoli, którzy bezpo- średnio realizują zajęcia edukacyjne. Z danych ankietowych wynika, że zdecydowana więk- szość nauczycieli (88,1%) deklaruje realizację zadań z zakresu preorientacji zawodowej w swo- jej pracy dydaktycznej. Jednocześnie zauważalna jest grupa respondentów, która nie potrafi jednoznacznie określić, czy realizuje tego typu zadania – odpowiedź „Nie wiem / trudno po- wiedzieć” wskazało 7,6% nauczycieli. Brak realizacji zadań z zakresu preorientacji zawodowej zadeklarowało 4,3% badanych. W porównaniu z niemal jednomyślnymi deklaracjami dyrektorów, odpowiedzi nauczycieli wska- zują na nieco większe zróżnicowanie postaw i poziomu identyfikowania własnych działań jako elementów preorientacji zawodowej. Może to sugerować, że choć treści te są formalnie obec- ne w praktyce przedszkoli, nie zawsze są one jednoznacznie rozpoznawane przez nauczycieli jako działania z zakresu preorientacji zawodowej.
Tabela 6. P1. Czy realizuje Pani / Pan zadania z zakresu preorientacji zawodowej?
Liczba respondentów
Procent respondentów
Tak
371
88,1% 7,6% 4,3% 100%
Nie wiem/trudno powiedzieć
32 18
Nie
Ogółem
421
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego nauczycieli (n=421)
Typ miejscowości
W analizie zależności pomiędzy typem miejscowości a realizacją zadań z zakresu preorientacji zawodowej ( χ ² = 0,29; p = 0,867) nie stwierdzono istotnego statystycznie związku. W przed- szkolach zlokalizowanych w miastach odpowiedź „Tak” wskazało 88,4% respondentów, a na wsi 87,6%. Odsetki odpowiedzi „Nie” wyniosły odpowiednio 4,5% i 3,9%, natomiast „Nie wiem / trudno powiedzieć” – 7,2% i 8,5%. Różnice są minimalne i niesystematyczne, co wskazuje na jednolity poziom deklarowanej realizacji zadań, niezależnie od lokalizacji placówki. Zróżnicowanie regionalne Nie stwierdzono istotnego statystycznie zróżnicowania odpowiedzi w zależności od regionu Mazowsza ( χ ² = 11,63; p = 0,311). We wszystkich regionach dominuje odpowiedź „Tak”, przy czym najwyższy jej odsetek występuje w regionie ciechanowskim (94,7%) oraz ostrołęckim (92,3%), a najniższy w radomskim (81,2%) i siedleckim (82,3%). Choć różnice procentowe są widoczne (rozpiętość ok. 13 punktów procentowych), nie osiągają poziomu istotności sta- tystycznej. Oznacza to, że realizacja zadań z zakresu preorientacji zawodowej ma charakter względnie spójny w skali województwa.
24
4. Wyniki badania
Rodzaj organu prowadzącego
Nie stwierdzono istotnego statystycznie związku między rodzajem organu prowadzącego a de- klarowaną realizacją zadań ( χ ² = 0,37; p = 0,831). W placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego odpowiedź „Tak” wskazało 88,3% badanych, natomiast w przed- szkolach prowadzonych przez inne podmioty – 86,2%. Odsetki odpowiedzi „Nie wiem / trudno powiedzieć” wyniosły odpowiednio 7,4% i 10,3%. Forma własności przedszkola nie różnicuje więc istotnie poziomu realizacji zadań z zakresu preorientacji zawodowej.
Podsumowanie
Realizacja zadań z zakresu preorientacji zawodowej jest deklarowana przez zdecydowaną więk- szość nauczycieli przedszkola (ponad 88%). Żadna z analizowanych zmiennych niezależnych (typ miejscowości, region Mazowsza, organ prowadzący) nie różnicuje w sposób statystycz- nie istotny poziomu tych deklaracji. Oznacza to, że badane zjawisko ma charakter systemowo jednolity i nie jest wyraźnie uzależnione od kontekstu instytucjonalnego ani terytorialnego. Analiza zogniskowanego wywiadu grupowego w dużej mierze potwierdza wyniki analizy ilościowej, ukazując nauczycieli jako kluczowych realizatorów działań z zakresu preorientacji zawodowej w codziennej praktyce przedszkolnej. W wypowiedziach respondentów nauczy- ciele postrzegają siebie jako głównych inicjatorów, organizatorów oraz koordynatorów tego typu działań, odpowiadających za planowanie zajęć, zapraszanie gości, organizowanie wyjść oraz konstruowanie projektów edukacyjnych. Rola dyrektorów opisywana jest natomiast jako wspierająca i skoncentrowana głównie na kontaktach z instytucjami oraz organizacji wydarzeń realizowanych na poziomie całej placówki, co wskazuje na model organizacyjny oparty na co- dziennej aktywności nauczycieli przy jednoczesnym zapleczu instytucjonalnym zapewnianym przez kadrę zarządzającą. Jednocześnie analiza zogniskowanego wywiadu grupowego pozwala pogłębić dane ilościowe, ukazując sposób rozumienia przez nauczycieli własnej roli w procesie preorientacji zawodowej. W wypowiedziach respondentów pojawia się bowiem rozszerzone ujęcie tej roli, obejmujące nie tylko organizowanie działań, lecz także bycie osobą prezentującą własny zawód i tworzącą przestrzeń do rozwijania zainteresowań dzieci. Takie podejście przesuwa akcent z prostego przekazywania wiedzy o zawodach na proces budowania świadomości ról zawodowych poprzez codzienne doświadczenia i relacje z dorosłymi obecnymi w otoczeniu dziecka. Szczegółowa analiza częstotliwości realizacji poszczególnych treści programowych z zakresu preorientacji zawodowej przez nauczycieli przedszkoli pozwala na doprecyzowanie obrazu deklarowanego wcześniej w sposób ogólny. Najczęściej realizowanym obszarem są treści związane ze światem zawodów i rynku pracy – 74,1% nauczycieli wskazało, że realizuje je czę- sto, a 14,7% zawsze. Równie często podejmowane są działania dotyczące poznawania siebie przez dziecko – 63,9% respondentów deklaruje ich częstą realizację, a 29,7% realizację zawsze. Nieco rzadziej, choć nadal w znacznym zakresie, nauczyciele realizują treści odnoszące się do planowania własnego rozwoju oraz podejmowania decyzji edukacyjno-zawodowych – 67,9% wskazań odpowiedzi „często” oraz 14,3% „zawsze”. Najbardziej zróżnicowane odpowiedzi
25
4. Wyniki badania
dotyczą treści związanych z uczeniem się przez całe życie – 57,5% nauczycieli realizuje je czę- sto, 18,8% zawsze, przy jednocześnie najwyższym w tej kategorii odsetku odpowiedzi „rzadko” (22,3%) oraz „nigdy” (1,4%). Powyższe wyniki wskazują, że nauczyciele przedszkoli częściej i bardziej konsekwentnie realizu- ją treści o charakterze bezpośrednim i bliskim doświadczeniom dziecka, takie jak poznawanie siebie czy świata zawodów, natomiast treści o bardziej abstrakcyjnym i długofalowym charak- terze, związane z ideą uczenia się przez całe życie, są realizowane z większym zróżnicowaniem częstotliwości.
Tabela 7. P12. Jak często realizuje Pani / Pan następujące treści programowe z zakresu preorientacji zawodowej na prowadzonych przez Panią / Pana zajęciach w przedszkolu?
Zawsze
Często
Rzadko Nigdy
Poznanie siebie. Dziecko: określa, co lubi robić i co robi dobrze, zna swoje zainteresowania, podejmuje działania i opisuje, co z nich wyniknęło dla niego i innych. Świat zawodów i rynku pracy. Dziecko: odgrywa role zawodowe w zabawie, zna nazwy zawodów z najbliższego otoczenia, wskazuje zawody zaangażowane w powstawanie produktów codziennego użytku, opowiada o sobie. Uczenie się przez całe życie. Dziecko: nazywa etapy edukacji, nazywa czynności, których lubi się uczyć. Planowanie własnego rozwoju i podejmowanie decyzji edukacyjno-zawodowych. Dziecko: opowiada, kim chciałoby zostać, planuje działania do osiągnięcia celów w zadaniach indywidualnych oraz grupowych, próbuje samodzielnie podejmować decyzje w związku z samym sobą i grupą.
29,7% 63,9% 6,2% 0,2%
14,7% 74,1% 10,9% 0,2%
18,8% 57,5% 22,3% 1,4%
14,3% 67,9% 17,3% 0,5%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego nauczycieli (n=421)
Typ miejscowości
W odniesieniu do obszaru „Poznanie siebie...” stwierdzono istotne statystycznie zróżnicowanie odpowiedzi ze względu na typ miejscowości ( χ ² = 9,47; p = 0,024). W przedszkolach wiejskich częściej deklarowano realizację tych treści „zawsze” (38,0%) niż w miastach (26,0%), natomiast w miastach wyraźnie dominowała odpowiedź „często” (68,2% wobec 54,3% na wsi). Odpo- wiedzi „rzadko” utrzymywały się na zbliżonym poziomie (miasto 5,8%, wieś 7,0%), a wskazanie „nigdy” miało charakter marginalny (0,8% na wsi). Wyniki sugerują, że w obu środowiskach ob- szar ten jest realizowany regularnie, jednak w przedszkolach wiejskich przeważnie przyjmuje on formę deklarowaną jako stały element pracy dydaktycznej.
W przypadku obszaru „Świat zawodów i rynku pracy...” zależność nie osiągnęła poziomu istot- ności statystycznej ( χ ² = 6,14; p = 0,105). W obu typach miejscowości dominowały odpowiedzi
26
Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52 Page 53 Page 54 Page 55 Page 56 Page 57 Page 58 Page 59 Page 60 Page 61 Page 62 Page 63 Page 64 Page 65 Page 66 Page 67 Page 68 Page 69 Page 70 Page 71 Page 72 Page 73 Page 74 Page 75 Page 76 Page 77 Page 78 Page 79 Page 80 Page 81 Page 82 Page 83 Page 84 Page 85 Page 86 Page 87 Page 88 Page 89 Page 90 Page 91 Page 92 Page 93 Page 94 Page 95 Page 96 Page 97 Page 98 Page 99 Page 100 Page 101 Page 102 Page 103 Page 104 Page 105 Page 106 Page 107 Page 108 Page 109 Page 110 Page 111 Page 112 Page 113 Page 114 Page 115 Page 116 Page 117 Page 118 Page 119 Page 120 Page 121 Page 122 Page 123 Page 124 Page 125 Page 126 Page 127 Page 128 Page 129 Page 130 Page 131 Page 132 Page 133 Page 134 Page 135 Page 136 Page 137 Page 138 Page 139 Page 140 Page 141 Page 142 Page 143 Page 144 Page 145 Page 146 Page 147 Page 148 Page 149 Page 150 Page 151 Page 152 Page 153 Page 154 Page 155 Page 156 Page 157 Page 158 Page 159 Page 160 Page 161 Page 162 Page 163 Page 164 Page 165 Page 166 Page 167 Page 168 Page 169 Page 170 Page 171 Page 172 Page 173 Page 174 Page 175 Page 176 Page 177 Page 178 Page 179 Page 180 Page 181 Page 182 Page 183 Page 184 Page 185 Page 186 Page 187 Page 188 Page 189 Page 190 Page 191 Page 192 Page 193 Page 194 Page 195 Page 196 Page 197 Page 198 Page 199 Page 200Made with FlippingBook - Online Brochure Maker