Diagnoza potrzeb i możliwości rozwoju osobistych i zawodowych kompetencji nauczycieli seniorów jako aktywnych uczestników życia społeczności lokalnych w województwie mazowieckim
Autorzy Przemysław Budziło – BBS Obserwator Dariusz Jacek Socała – BBS Obserwator
Redakcja merytoryczna dr Renata Stoczkowska – MSCDN Wydział w Warszawie
Korekta Izabela Jurek
DTP Justyna Domagała
ZADANIE REALIZOWANE NA RZECZ MSCDN W RAMACH PROJEKTU „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowe - go, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Krajowego Planu Odbudowy, komponent A „Odporność i konkurencyjność gospodarki”, inwestycja A3.1.1 „Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”.
Warszawa 2026
Spis treści
Wstęp 5 Streszczenie raportu 6 1. Założenia metodologiczne badania 9 1.1. Analiza rzetelności narzędzia badawczego 16 2. Charakterystyka badanych grup 41 3. Wyniki badań 45 3.1. Kwalifikacje, kompetencje, predyspozycje, doświadczenia życiowe i zawodowe nauczycieli stanowiące zasób możliwy do wykorzystania w lokalnych inicjatywach społecznych 45 3.2. Preferowane sposoby spędzania lub zagospodarowania wolnego czasu po zakończeniu kariery zawodowej i gotowość angażowania się w inicjatywy aktywizacyjne na rzecz społeczności lokalnych 76 3.3. Potrzeby rozwojowe nauczycieli seniorów przydatne w aktywnościach podejmowanych w społecznościach lokalnych 91 3.4. Potrzeby środowiska lokalnego możliwe do zaspokojenia dzięki zasobom osobistym i zawodowym emerytowanych nauczycieli 119 3.5. Charakterystyka oferty aktywizacyjnej oraz możliwości zapełnienia w niej luk adekwatnie do potrzeb i możliwości nauczycieli seniorów, w tym perspektywy tworzenia Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE) 133 4. Wnioski z badań 158 4.1. Kluczowe wnioski z badań ilościowych wśród nauczycieli 158 4.2 . Kluczowe wnioski z badań ilościowych wśród urzędników 160 4.3. Kluczowe wnioski z badań jakościowych 163 4.4 . Zintegrowany model współpracy JST i nauczycieli w wieku emerytalnym 164 5. Rekomendacje 167 6. Spis tabel i wykresów 171 7. Rekomendacje MSCDN w zakresie włączania nauczycieli seniorów w aktywizację środowiska lokalnego 176 8. Komentarze do wyników i wniosków z badania z perspektywy subregionów przygotowane przez Wydziałowe Zespoły Robocze MSCDN (WZR) 179 8.1. Subregion ciechanowski 179 8.2. Subregion ostrołęcki 182 8.3. Subregion płocki 186
8.4 . Subregion radomski 219 8.5 . Subregion siedlecki 241 8.6. Subregion warszawski 247
Wstęp
Społeczności lokalne potrzebują różnorodnych zasobów, aby skutecznie radzić sobie z proble - mami współczesności wynikającymi ze zmian technologicznych, demograficznych, kulturowych czy środowiskowych. Odpowiedzią na te wyzwania jest wdrażanie idei uczenia się przez całe życie, która stanowi fundament nowoczesnego rozwoju społecznego. Podkreśla ona znaczenie nieustannego rozwoju człowieka na każdym etapie życia, także w okresie późnej dorosłości. W tym kontekście konieczne staje się ponowne zdefiniowanie roli osób starszych, szczególnie nauczycieli seniorów – nie tylko jako odbiorców wsparcia, lecz także jako aktywnych uczestników życia społecznego. Dzięki bogatemu doświadczeniu życiowemu i zawodowemu nauczyciele, którzy zakończyli już aktywność zawodową, mogą włączać się w liczne działania odpowiadające na realne potrzeby różnych grup środowiska lokalnego. Wykorzystanie wiedzy, doświadczenia i pasji nauczycieli seniorów jest kluczowe dla budowania kapitału społecznego oraz wzmacnia - nia współpracy międzypokoleniowej i więzi w społecznościach lokalnych. Oddajemy w Państwa ręce raport z badań dotyczących nauczycieli seniorów jako ważnych uczestników i współtwórców życia społeczności lokalnych. Nauczyciele, którzy zakończyli ak - tywność zawodową, stanowią grupę o wyjątkowym potencjale – wysoko wykształconą, bogatą w doświadczenia zawodowe i życiowe oraz dysponującą zasobami, które mogą stanowić realny wkład w rozwój społeczności lokalnej. Pozostając aktywnymi, zgodnie ze swoimi predyspozycja - mi i potrzebami, nauczyciele seniorzy mogą występować w podwójnej roli – zarówno odbiorców oferty aktywizacyjnej, jak i jej realizatorów – organizatorów, edukatorów, ekspertów czy liderów. Przyjrzenie się kompetencjom, doświadczeniom i pasjom nauczycieli przygotowujących się do zakończenia aktywności zawodowej prowadzi do refleksji na temat potrzeby docenienia poten - cjału tej grupy osób i zastanowienia się nad sposobami wykorzystania ich zasobów dla dobra społeczności lokalnych i samych nauczycieli seniorów. W raporcie zaprezentowano wnioski i rekomendacje, które mogą zapoczątkować lub wesprzeć tworzenie warunków do pełniejsze - go angażowania nauczycieli seniorów w inicjatywy lokalne czy regionalne oraz ich dalszego rozwoju jako aktywnych członków społeczności lokalnych. Ostatnią część publikacji stanowią subregionalne komentarze do prezentowanych badań, przygotowane przez Wydziałowe Ze - społy Robocze MSCDN (WZR) powołane w trakcie realizacji projektu. Zachęcamy do zapoznania się z wynikami badań i do podejmowania działań wspierających budowanie systemowych rozwiązań promujących aktywność nauczycieli kończących karierę zawodową.
5
Streszczenie raportu
W ramach projektu „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Krajowe - go Planu Odbudowy, komponent A „Odporność i konkurencyjność gospodarki”, inwestycja A3.1.1 „Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie” przeprowadzono badanie nt.: „Diagnoza potrzeb i możliwości rozwoju osobistych i zawodowych kompetencji nauczycieli seniorów jako aktywnych uczestni - ków życia społeczności lokalnych w województwie mazowieckim”.
Zasoby osobiste i zawodowe nauczycieli rozumiane są tu jako: ich predyspozycje, pasje, wiedza, umiejętności, kompetencje, wykształcenie, kwalifikacje i doświadczenia osobiste i zawodowe.
W badaniach uwzględniono następujące zagadnienia badawcze:
1. Kwalifikacje, kompetencje, predyspozycje, doświadczenie życiowe i zawodowe nauczycieli stanowiące zasób możliwy do wykorzystania w lokalnych inicjatywach społecznych. 2. Preferowane sposoby spędzania lub zagospodarowania wolnego czasu po zakończeniu aktywności zawodowej i gotowość angażowania się w inicjatywy aktywizacyjne na rzecz społeczności lokalnych. 3. Potrzeby rozwojowe nauczycieli w wieku okołoemerytalnym przydatne w aktywnościach podejmowanych w społecznościach lokalnych. 4. Potrzeby środowiska lokalnego możliwe do zaspokojenia dzięki zasobom osobistym i za - wodowym emerytowanych nauczycieli. 5. Charakterystyka oferty aktywizacyjnej oraz możliwości zapełnienia w niej luk adekwatnie do potrzeb i możliwości nauczycieli seniorów, w tym perspektywy tworzenia Lokalnych Ośrod - ków Wiedzy i Edukacji (LOWE). Głównym celem badania było rozpoznanie zasobów i potrzeb rozwojowych nauczycieli zbliża - jących się do emerytury, w kontekście wykorzystania ich potencjału do dalszego rozwoju oraz aktywizacji społeczności lokalnych województwa mazowieckiego.
6
Streszczenie raportu
Szczegółowe cele badawcze:
• Rozpoznanie osobistych i zawodowych zasobów nauczycieli umożliwiających podejmowa - nie aktywności zawodowej i społecznej po zakończeniu kariery zawodowej. • Określenie preferowanych sposobów spędzania lub zagospodarowania wolnego czasu po zakończeniu przez nauczycieli aktywności zawodowej. • Ocena gotowości nauczycieli do dalszego rozwoju, podejmowania działań aktywizacyjnych i pełnienia nowych ról społecznych po zakończeniu aktywności zawodowej. • Ustalenie potrzeb rozwojowych nauczycieli seniorów, przydatnych w pełnieniu roli aktyw - nych członków społeczności lokalnej. • Rozpoznanie możliwości wykorzystania osobistych i zawodowych zasobów nauczycieli w wie - ku okołoemerytalnym do aktywizacji środowisk lokalnych, w tym opracowania pełniejszej oferty aktywności „od i do”, co oznacza propozycje aktywności, które nauczyciele seniorzy mogą zaoferować innym odbiorcom w środowisku lokalnym oraz propozycje aktywności, w których nauczyciele seniorzy mogą być uczestnikami-odbiorcami. • Opracowanie rekomendacji dla samorządów lokalnych różnego szczebla nt. wspierania nauczycieli po zakończeniu aktywności zawodowej w dalszym doskonaleniu oraz wykorzy - stania ich zasobów osobistych i zawodowych do aktywizacji środowiska lokalnego. W badaniu zastosowano układ zmiennych zależnych i niezależnych, umożliwiający analizę za - równo poziomu zasobów i postaw nauczycieli, jak i ich zróżnicowania ze względu na cechy społeczno-demograficzne oraz kontekst instytucjonalny. Badanie zostało zrealizowane z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego, technika - mi ilościowymi (wywiad indywidualny wspomagany komputerowo CAWI – Computer Assisted Web Interview) oraz jakościowymi (wywiady indywidualne).
Badanie zostało zrealizowane w okresie od 20 października do 15 grudnia 2025 roku. Objęto nim:
• 400 nauczycieli w wieku przedemerytalnym (kobiety powyżej 55 roku życia oraz mężczyźni powyżej 60 roku życia); • 301 pracowników jednostek samorządu terytorialnego odpowiadających za politykę se - nioralną i socjalną; • 24 przedstawicieli 4 różnych grup senioralnych.
Najważniejsze wnioski z badań
Nauczyciele dysponują rozbudowanym i wielowymiarowym kapitałem kompetencyjnym, do - świadczeniem i motywacją, które mogą być wykorzystane w działaniach na rzecz społeczności lokalnych. Nauczyciele w wieku okołoemerytalnym wykazują wysoki poziom samooceny własnych kom - petencji. Najczęściej wskazywane są: kompetencje dydaktyczne i wychowawcze, umiejętność pracy z grupą, kompetencje komunikacyjne, organizacyjne oraz zdolność motywowania in - nych i kierowania zespołem – kompetencje bezpośrednio powiązane z praktyką zawodową,
7
Streszczenie raportu
a zarazem wysoce transferowalne do działań obywatelskich, edukacyjnych, integracyjnych czy aktywizacyjnych w środowisku lokalnym.
Istotnym uzupełnieniem kompetencji zawodowych są pasje i zainteresowania pozazawodowe nauczycieli związane z: czytelnictwem, aktywnością fizyczną, podróżami, działalnością arty - styczną, kulinarną, rękodzielniczą czy poznawczą. Pasje te posiadają wyraźny potencjał inte - gracyjny i międzypokoleniowy – mogą stanowić podstawę warsztatów, działalności klubów zainteresowań, inicjatyw sąsiedzkich czy działań edukacyjnych skierowanych do różnych grup mieszkańców. Docenienie pozazawodowych zasobów nauczycieli w działaniach na rzecz śro - dowiska lokalnego pozwalałoby im na prowadzenie aktywnego życia poprzez wejście w nowe role zawodowe lub społeczne. Badani nauczyciele wykazują wysoki poziom gotowości do dalszego uczenia się, podejmowa - nia nowych ról społecznych oraz angażowania się w działania na rzecz społeczności lokalnych. Rozwój po zakończeniu aktywności zawodowej jest postrzegany nie jako konieczność, lecz jako szansa na podtrzymanie aktywności, poczucia sensu oraz społecznej użyteczności. Do najważ - niejszych obszarów potrzeb rozwojowych należą tutaj: doskonalenie w zakresie kompetencji cyfrowych, psychospołecznych i mediacyjnych oraz umiejętności organizowania projektów i inicjatyw społecznych. Gotowość do dalszego rozwoju oraz angażowania się w działania społeczne jest wysoka, jed - nak jej realizacja uzależniana jest od warunków organizacyjnych. Respondenci podkreślają znaczenie elastyczności form uczestnictwa, ograniczenia obciążeń czasowych, poczucia sensu działań oraz dostępności wsparcia instytucjonalnego. Nauczyciele przygotowujący się do zakończenia aktywności zawodowej biorą pod uwagę pro - wadzenie aktywnego życia, z jednoczesnym selektywnym zagospodarowaniem czasu po przej - ściu na emeryturę. Preferują działania o charakterze edukacyjnym, społecznym, prozdrowotnym i integracyjnym, szczególnie takie, które pozwalają wykorzystać dotychczasowe doświadczenie oraz sprzyjają utrzymywaniu relacji społecznych. Duże znaczenie przypisywane jest inicjatywom międzypokoleniowym i wspólnotowym. Z perspektywy jednostek samorządu terytorialnego oferta aktywizacyjna jest różnorodna, lecz nie zawsze w pełni dopasowana do potencjału i oczekiwań nauczycieli w wieku okołoemery - talnym. Największe znaczenie przypisywane jest działaniom prozdrowotnym i profilaktycznym, natomiast luki dostrzegane są w obszarach edukacyjnych, integracyjnych oraz międzypokole - niowych. Wskazywany jest również brak systemowych rozwiązań umożliwiających pełne wyko - rzystanie kompetencji nauczycieli w wieku okołoemerytalnym.
Kluczowe znaczenie dla aktywizacji nauczycieli w wieku emerytalnym ma dostęp do infrastruk - tury, wsparcie instytucjonalne oraz elastyczne i praktyczne formy doskonalenia.
Znajomość idei Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE) wśród nauczycieli jest ograni - czona, jednak deklarowana gotowość do zaangażowania w ich działania jest wyraźnie wyższa.
8
Streszczenie raportu
LOWE mogą stać się kluczową platformą integrującą ofertę edukacyjną i społeczną, zasoby szkół i instytucji lokalnych, potencjał nauczycieli seniorów oraz potrzeby mieszkańców.
Idea Lokalnych Ośrodków Wiedzy i Edukacji (LOWE) postrzegana jest jako obiecująca prze - strzeń integracji, uczenia się przez całe życie oraz współpracy lokalnej, w którą nauczyciele se - niorzy mogą być włączeni jako mentorzy, edukatorzy, animatorzy, liderzy, a także uczestnicy – odbiorcy oferty. Całościowy obraz wyników wskazuje na wysoki, lecz nie w pełni wykorzystany potencjał na - uczycieli w kontekście wspierania rozwoju społeczności lokalnych, przy jednoczesnym istnieniu barier organizacyjnych i systemowych ograniczających jego pełne wykorzystanie.
1. Założenia metodologiczne badania
Tło projektu
Przedmiotem zamówienia była usługa polegająca na przeprowadzeniu badania ilościowego i jakościowego pn. „Diagnoza potrzeb i możliwości rozwoju osobistych i zawodowych kom - petencji nauczycieli seniorów jako aktywnych uczestników życia społeczności lokalnych w wo - jewództwie mazowieckim” oraz sporządzeniu raportu końcowego zawierającego analizy ze - branych danych wraz z wnioskami. Usługa realizowana była w ramach projektu „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowa - nia regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” współfinansowanego ze środków Unii Euro - pejskiej w ramach Krajowego Planu Odbudowy, komponent A „Odporność i konkurencyjność gospodarki”, inwestycja A3.1.1 „Wsparcie rozwoju nowoczesnego kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie”.
Cele badawcze
Celem badania było rozpoznanie zasobów i potrzeb rozwojowych nauczycieli zbliżających się do emerytury, w kontekście wykorzystania ich potencjału do dalszego rozwoju oraz aktywizacji społeczności lokalnych województwa mazowieckiego.
Zasoby osobiste i zawodowe nauczycieli rozumiane są tu jako: ich predyspozycje, pasje, wiedza, umiejętności, kompetencje, wykształcenie, kwalifikacje i doświadczenia osobiste i zawodowe.
Zagadnienia badawcze
1. Kwalifikacje, kompetencje, predyspozycje, doświadczenia życiowe i zawodowe nauczycieli stanowiące zasób możliwy do wykorzystania w lokalnych inicjatywach społecznych. 2. Preferowane sposoby spędzania lub zagospodarowania wolnego czasu po zakończeniu aktywności zawodowej i gotowość angażowania się w inicjatywy aktywizacyjne na rzecz społeczności lokalnych. 3. Potrzeby rozwojowe nauczycieli w wieku okołoemerytalnym przydatne w aktywnościach podejmowanych w społecznościach lokalnych.
10
1. Założenia metodologiczne badania
4. Potrzeby środowiska lokalnego możliwe do zaspokojenia dzięki zasobom osobistym i za - wodowym emerytowanych nauczycieli. 5. Charakterystyka oferty aktywizacyjnej oraz możliwości zapełnienia w niej luk adekwatnie do potrzeb i możliwości nauczycieli seniorów, w tym perspektywy tworzenia Lokalnych Ośrod - ków Wiedzy i Edukacji (LOWE).
Cele badawcze obejmowały w szczególności:
• rozpoznanie osobistych i zawodowych zasobów nauczycieli, umożliwiających podejmowa - nie aktywności zawodowej i społecznej po zakończeniu aktywności zawodowej, • określenie preferowanych sposobów spędzania lub zagospodarowania wolnego czasu po zakończeniu przez nauczycieli aktywności zawodowej, • ocenę gotowości nauczycieli do dalszego rozwoju, podejmowania działań aktywizacyjnych i pełnienia nowych ról społecznych po zakończeniu aktywności zawodowej, • ustalenie potrzeb rozwojowych nauczycieli seniorów, przydatnych w pełnieniu roli aktyw - nych członków społeczności lokalnej, • rozpoznanie możliwości wykorzystania osobistych i zawodowych zasobów nauczycieli w wie - ku okołoemerytalnym do aktywizacji środowisk lokalnych, w tym opracowania pełniejszej oferty aktywności „od i do”, co oznacza propozycje aktywności, które nauczyciele seniorzy mogą zaproponować innym odbiorcom w środowisku lokalnym oraz propozycje aktywno - ści, w których nauczyciele seniorzy mogą być uczestnikami-odbiorcami, • opracowanie rekomendacji dla samorządów lokalnych różnego szczebla nt. wspierania nauczycieli po zakończeniu aktywności zawodowej w dalszym doskonaleniu oraz wykorzy - stania ich zasobów osobistych i zawodowych do aktywizacji środowiska lokalnego.
Problematyka badawcza i dobór zmiennych wskaźników operacyjnych
Badanie zostało zaprojektowane w celu diagnozy możliwości wykorzystania zasobów osobi - stych i zawodowych nauczycieli w wieku okołoemerytalnym w realizacji oferty aktywizacyjnej skierowanej do środowisk lokalnych. Punktem wyjścia była koncepcja aktywnego starzenia się oraz założenie, że nauczyciele – jako grupa o wysokim kapitale społecznym, kulturowym i edukacyjnym – mogą odgrywać istotną rolę w działaniach społecznych, edukacyjnych i ani - macyjnych po zakończeniu aktywności zawodowej.
Główny problem badawczy sformułowano następująco:
Jakie są możliwości wykorzystania zasobów osobistych i zawodowych nauczycieli w realizacji aktywizacyjnej oferty dla środowiska lokalnego?
Problem ten został doprecyzowany poprzez sześć problemów szczegółowych, odnoszących się kolejno do: identyfikacji zasobów nauczycieli, ich preferencji dotyczących aktywności po zakończeniu pracy zawodowej, gotowości do dalszego rozwoju i zaangażowania społecznego, deklarowanych potrzeb rozwojowych, rozpoznania potrzeb środowisk lokalnych oraz oceny braków w istniejącej ofercie aktywizacyjnej.
11
1. Założenia metodologiczne badania
Operacjonalizacja zmiennych
W badaniu zastosowano układ zmiennych zależnych i niezależnych, umożliwiający analizę za - równo poziomu zasobów i postaw nauczycieli, jak i ich zróżnicowania ze względu na cechy społeczno-demograficzne oraz kontekst instytucjonalny. Zmienne zależne obejmowały dziesięć obszarów analitycznych, odpowiadających kluczowym wymiarom aktywności i potencjału nauczycieli seniorów. Były to: • kompetencje i doświadczenie zawodowe nauczycieli, • postrzeganie własnej przydatności społecznej po zakończeniu aktywności zawodowej, • preferencje w zakresie zagospodarowania czasu po zakończeniu aktywności zawodowej, • motywacja do dalszego rozwoju kompetencyjnego, • gotowość do zaangażowania się w inicjatywy na rzecz społeczności lokalnej, • dziedziny (tematyka) doskonalenia, • formy doskonalenia, • potrzeby społeczności lokalnych, • brakujące propozycje w ofercie środowiska lokalnego realizowane z wykorzystaniem zaso - bów nauczycieli seniorów (oferta „od”), • brakujące propozycje w ofercie środowiska lokalnego skierowane do nauczycieli seniorów (oferta „do”).
Tak skonstruowany zestaw zmiennych pozwolił na kompleksowe ujęcie zarówno indywidualne - go potencjału badanych, jak i możliwości jego instytucjonalnego zagospodarowania.
Analizy prowadzone były z uwzględnieniem zmiennych niezależnych o charakterze społeczno - -demograficznym i instytucjonalnym. Obejmowały one: • wiek, • płeć, • subregion województwa mazowieckiego (warszawski, ciechanowski, ostrołęcki, płocki, ra - domski, siedlecki),
• typ jednostki samorządu terytorialnego, • rodzaj szkoły lub placówki oświatowej.
Uwzględnienie tych zmiennych umożliwiło identyfikację różnic w zasobach, postawach i po - trzebach nauczycieli w zależności od kontekstu terytorialnego i zawodowego.
Operacjonalizacja zmiennych zależnych została przeprowadzona za pomocą zestawu 15 wskaź - ników, dobranych w sposób umożliwiający ich empiryczny pomiar w badaniu ilościowym.
W obszarze zasobów osobistych i zawodowych wykorzystano wskaźniki odnoszące się do:
• zadeklarowanych kompetencji miękkich (komunikatywność, kreatywność, współpraca, bu - dowanie relacji), • kompetencji cyfrowych,
12
1. Założenia metodologiczne badania
• kompetencji w zakresie inicjowania i animowania działań społecznych, • pasji i zainteresowań, • pełnionych ról zawodowych i pozazawodowych, • doświadczeń w działaniach społecznych i wolontariackich, • oceny własnych zasobów pod kątem ich przydatności w środowisku lokalnym. Preferencje i postawy nauczycieli wobec aktywności po zakończeniu pracy zawodowej mie - rzone były poprzez wskaźniki dotyczące typów preferowanych aktywności (m.in. zarobkowych, rekreacyjnych, edukacyjnych, kulturalnych, społecznych i rodzinnych), poziomu zainteresowania dalszym rozwojem kompetencyjnym oraz deklarowanej gotowości do angażowania się w ini - cjatywy lokalne (np. we współpracy z instytucjami kultury, pomocy społecznej, ochrony zdrowia czy organizacjami pozarządowymi). Potrzeby rozwojowe nauczycieli seniorów operacjonalizowano poprzez wskaźniki wskazujące preferowaną tematykę oraz formy i formuły doskonalenia (konferencje, warsztaty, samokształ - cenie, uczenie się od innych; formy stacjonarne, zdalne i hybrydowe). Z kolei analiza potencjału środowisk lokalnych opierała się na identyfikacji deklarowanych po - trzeb społeczności lokalnych (edukacyjnych, społecznych, kulturalnych, zdrowotnych, potrzeb wsparcia i doradczych) oraz na propozycjach nowych form aktywności: zarówno realizowanych z udziałem nauczycieli seniorów, jak i adresowanych do tej grupy. Przyjęta konstrukcja metodologiczna zapewnia pełną spójność pomiędzy celami badania, prob - lemami badawczymi, zmiennymi oraz wskaźnikami. Umożliwia to nie tylko opis aktualnego stanu zasobów i potrzeb nauczycieli w wieku okołoemerytalnym, lecz także formułowanie praktycz - nych rekomendacji dotyczących rozwoju oferty aktywizacyjnej środowisk lokalnych, biorącej pod uwagę zarówno potencjał nauczycieli seniorów, jak i realne potrzeby społeczności lokalnych.
Zastosowane metody i techniki badania
Badanie zostało zrealizowane z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego, przy za - stosowaniu podejścia triangulacyjnego, polegającego na łączeniu różnych metod i technik badawczych. Zastosowanie triangulacji metodologicznej umożliwiło pozyskanie danych iloś - ciowych i jakościowych, pochodzących od zróżnicowanych grup respondentów, a tym samym zwiększyło rzetelność i wiarygodność zgromadzonego materiału badawczego.
Badania ilościowe
Podstawową techniką zbierania danych ilościowych był wywiad indywidualny wspomagany komputerowo (CAWI – Computer Assisted Web Interview). Badanie ankietowe zostało prze - prowadzone w formie elektronicznej, z wykorzystaniem profesjonalnego oprogramowania Surneo, które umożliwia bieżącą kontrolę poprawności logicznej udzielanych odpowiedzi oraz monitorowanie przebiegu realizacji badania.
Kwestionariusze ankietowe zawierały pytania o zróżnicowanej konstrukcji, w tym pytania: za - mknięte, półotwarte (z kafeterią odpowiedzi), otwarte. Dystrybucja kwestionariuszy ankietowych
13
1. Założenia metodologiczne badania
odbywała się we współpracy z Zamawiającym, co umożliwiło dotarcie do respondentów na terenie całego województwa mazowieckiego.
Badania jakościowe
Uzupełnieniem badań ilościowych były indywidualne wywiady jakościowe, realizowane w for - mie bezpośrednich rozmów pogłębionych. Wywiady prowadzone były na podstawie wcześniej przygotowanych scenariuszy, zapewniających porównywalność poruszanych zagadnień przy jednoczesnym zachowaniu elastyczności charakterystycznej dla badań jakościowych. Łącznie przeprowadzono 24 indywidualne wywiady jakościowe z przedstawicielami środowisk senioralnych, w tym: • członkami miejskich i gminnych rad seniorów, • członkami Wojewódzkiej Rady Seniorów, • przedstawicielami organizatorów działań senioralnych (m.in. uniwersytetów trzeciego wie - ku, stowarzyszeń emerytów i rencistów, klubów seniora), • uczestnikami działań realizowanych przez uniwersytety trzeciego wieku, stowarzyszenia emerytów i rencistów oraz kluby seniora. Badania jakościowe były prowadzone przez doświadczonych moderatorów, posiadających wcześniejsze doświadczenie w realizacji wywiadów pogłębionych oraz grup dyskusyjnych. Wy - wiady były nagrywane (za zgodą uczestników), a następnie opracowywane na potrzeby raportu.
Organizacja badania i narzędzia
Badanie zostało zrealizowane w okresie od 20 października do 15 grudnia 2025 roku. W jego ramach objęto:
400 nauczycieli w wieku przedemerytalnym,
301 pracowników jednostek samorządu terytorialnego odpowiadających za politykę senioral - ną i socjalną,
24 przedstawicieli 4 różnych grup senioralnych.
Kwestionariusze ankiet oraz scenariusze wywiadów zostały opracowane przez Wykonawcę i podlegały uzgodnieniu oraz akceptacji Zamawiającego. Do zadań Wykonawcy należało przy - gotowanie narzędzi badawczych, organizacja i realizacja wywiadów oraz opracowanie mate - riału badawczego.
Syntetyczny opis przebieg badania
Badanie zostało zrealizowane w okresie od 20 października do 15 grudnia 2025 roku na te - renie województwa mazowieckiego. Jego przebieg obejmował kilka następujących po sobie
14
1. Założenia metodologiczne badania
etapów, zaplanowanych i przeprowadzonych zgodnie z zasadami rzetelności metodologicznej oraz standardami etyki badań społecznych.
Na pierwszym etapie opracowano koncepcję badania, obejmującą dobór metod i technik ba - dawczych, definicję populacji badanych oraz przygotowanie narzędzi badawczych. Kwestio - nariusze ankiet i scenariusze wywiadów zostały przygotowane przez Wykonawcę i poddane uzgodnieniom oraz akceptacji Zamawiającego. Następnie przeprowadzono losowanie instytucji, w których realizowana była rekrutacja respon - dentów. Losowaniu podlegały szkoły i placówki oświatowe (na podstawie Rejestru Szkół i Pla - cówek Oświatowych) oraz jednostki samorządu terytorialnego województwa mazowieckiego. W kolejnym kroku wdrożono wieloetapową procedurę rekrutacyjną, obejmującą skierowanie oficjalnych zaproszeń do wylosowanych instytucji oraz kontakt telefoniczny mający na celu po - twierdzenie udziału i zmotywowanie potencjalnych respondentów. Zbieranie danych ilościowych zostało zrealizowane techniką CAWI, z wykorzystaniem profe - sjonalnego oprogramowania ankietowego, wśród nauczycieli w wieku przedemerytalnym oraz pracowników JST odpowiedzialnych za politykę senioralną i socjalną. Badanie miało charakter dobrowolny i anonimowy, a respondenci przed rozpoczęciem udziału otrzymywali pełną infor - mację o zasadach udziału w badaniu. Równolegle przeprowadzono badania jakościowe w formie indywidualnych wywiadów pogłę - bionych z przedstawicielami środowisk senioralnych, w tym rad seniorów oraz organizatorów i uczestników działań skierowanych do osób starszych. Wywiady realizowane były przez do - świadczonych moderatorów, zgodnie z wcześniej przygotowanymi scenariuszami. Po zakończeniu etapu terenowego zgromadzony materiał badawczy został uporządkowany i przygotowany do dalszego opracowania. Cały proces badawczy przebiegał z zachowaniem zasad Kodeksu ESOMAR oraz obowiązujących standardów etyki badań społecznych, zapew - niając wysoką jakość i wiarygodność pozyskanych danych.
Opis realizacji próby
Dobór respondentów do badania miał charakter losowy, wieloetapowy oraz celowy w obrę - bie wylosowanych jednostek, co umożliwiło zapewnienie reprezentatywności terytorialnej dla województwa mazowieckiego, przy jednoczesnym dotarciu do osób spełniających ściśle okre - ślone kryteria udziału w badaniu. Na pierwszym etapie przeprowadzono losowanie instytucji, w których realizowana była rekru - tacja respondentów. Miało ono charakter losowania prostego bez zwracania i zostało wyko - nane na podstawie aktualnej bazy Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych, obejmującej 8131 rekordów. Z tej bazy wylosowano 400 szkół i placówek, w których następnie prowadzono re - krutację nauczycieli. W efekcie zrealizowano 404 pełne i poprawne wywiady CAWI z nauczy - cielami w wieku przedemerytalnym.
15
1. Założenia metodologiczne badania
Równolegle przeprowadzono losowanie jednostek samorządu terytorialnego województwa mazowieckiego, również w formule losowania prostego bez zwracania, z wykorzystaniem bazy danych obejmującej 370 rekordów JST. Z bazy tej wylosowano 300 jednostek, w których rekru - towano respondentów. Ostatecznie zrealizowano 301 pełnych wywiadów CAWI z pracownikami merytorycznymi JST odpowiedzialnymi za politykę senioralną i socjalną. Na drugim etapie, wśród wylosowanych szkół i placówek oświatowych, kwalifikowano do bada - nia nauczycieli w wieku przedemerytalnym, definiowanym jako kobiety w wieku 55 lat i więcej oraz mężczyźni w wieku 60 lat i więcej. W wylosowanych jednostkach samorządu terytorialnego rekrutowano natomiast urzędników merytorycznych, których zakres obowiązków obejmował realizację zadań z obszaru polityki senioralnej oraz socjalnej. W celu zwiększenia skuteczności realizacji próby zastosowano dodatkowe etapy wsparcia pro - cesu rekrutacyjnego. W pierwszej kolejności do wylosowanych szkół, placówek oświatowych oraz JST skierowano oficjalne zaproszenia do udziału w badaniu, zawierające informacje o jego charakterze i znaczeniu. Zaproszenia zostały przygotowane i podpisane przez dyrektora Ma - zowieckiego Samorządowego Centrum Doskonalenia Nauczycieli, co przyczyniło się do pod - niesienia rangi badania oraz zwiększenia zaangażowania instytucji. Na kolejnym etapie nawiązano kontakt telefoniczny z dyrekcjami szkół i placówek oświato - wych oraz z sekretariatami JST. Celem tych działań było potwierdzenie dotarcia zaproszeń do właściwych osób, weryfikacja możliwości udziału w badaniu oraz dodatkowe zmotywowanie potencjalnych respondentów do jego realizacji. Badanie zostało przeprowadzone techniką wywiadów internetowych CAWI, zgodnie z wytycz - nymi Kodeksu ESOMAR oraz zasadami etyki badań społecznych. Każdy respondent przed przystąpieniem do badania otrzymał pełną informację dotyczącą celu i zakresu badania, do - browolności udziału oraz możliwości rezygnacji na każdym etapie, a także zasad anonimizacji i poufności danych. Wywiady przerwane lub niekompletne nie były kwalifikowane do próby finalnej. W rezultacie w zbiorze danych nie ma braków ani luk, a wszystkie zakwalifikowane ankiety zawierają kom - pletny zestaw odpowiedzi zgodny z zastosowanym kwestionariuszem. Ostatecznie zrealizowano 705 poprawnych i kompletnych wywiadów CAWI, co oznacza 100-pro - centową realizację założonej próby. Całość prac terenowych przebiegała zgodnie z przyjętym harmonogramem oraz procedurami kontroli jakości właściwymi dla badań CAWI. Realizacja badania nie napotkała trudności mogących istotnie wpłynąć na jakość i wiarygodność uzyska - nych wyników.
1.1. Analiza rzetelności narzędzia badawczego
Aby ocenić wiarygodność i spójność wewnętrzną skal stosowanych w ramach narzędzia ba - dawczego, przeprowadzono analizę ich rzetelności, opartą na współczynniku Alfa Cronbacha. Analiza ta pozwala na określenie, w jakim stopniu poszczególne skale i podskale mierzą zapla - nowany konstrukt oraz umożliwia ocenę ich stabilności i użyteczności w badaniach.
16
1. Założenia metodologiczne badania
W dalszej części przedstawione są szczegółowe wyniki analiz rzetelności poszczególnych skal i podskal, które wskazują na ich wysoką wiarygodność.
Analiza rzetelności skali posiadanych kompetencji
Analizę rzetelności skali kompetencji przeprowadzono na próbie 404 respondentów. Wszyst - kie obserwacje zostały zakwalifikowane jako ważne, co oznacza kompletność danych i wysoką jakość materiału empirycznego.
Skala składa się z 15 pozycji, opisujących różne obszary kompetencji zawodowych, w tym kom - petencje dydaktyczne, metodyczne, cyfrowe, organizacyjne, społeczne oraz interpersonalne.
Tabela 1 – Statystyki rzetelności dla skali kompetencji
Statystyki rzetelności
Alfa Cronbacha na podstawie pozycji standaryzowanych
Liczba pozycji
Alfa Cronbacha
,830
,822
15
Tabela 2 – Statystyki pozycji dla skali kompetencji
Statystyki pozycji
Odchylenie standardowe
N
Średnia
Kompetencje dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze w pracy z dziećmi / młodzieżą Kompetencje metodyczne w prowadzeniu zajęć z osobami dorosłymi
,93
,254
404
,24
,429
404
Posługiwanie się językiem obcym / znajomość języka(ów) obcych
,18
,383
404
Wykorzystywanie nowoczesnych narzędzi cyfrowych i / lub platform edukacyjnych Umiejętności projektowe (opracowanie projektów, realizacja, ewaluacja) Umiejętności organizowania i prowadzenia wydarzeń, uroczystości, konkursów i in.
,50
,501
404
,31
,463
404
,57
,495
404
Umiejętność zarządzania czasem
,53
,500
404
Kompetencje komunikacyjne
,62
,486
404
17
1. Założenia metodologiczne badania
Umiejętność motywowania innych do działania
,60
,491
404
Umiejętność pracy zespołowej
,68
,468
404
Umiejętność rozwiązywania problemów
,54
,499
404
Kreatywność
,63
,483
404
Zarządzanie emocjami
,34
,474
404
Radzenie sobie ze stresem
,39
,488
404
Zarządzanie szkołą, przedszkolem lub inną placówką szkolną
,22
,417
404
Rzetelność wewnętrzna skali
Wartość współczynnika alfa Cronbacha wyniosła 0,830, natomiast alfa obliczona na podstawie pozycji standaryzowanych osiągnęła poziom 0,822. Uzyskane wartości wskazują na dobrą rze - telność wewnętrzną skali, zgodnie z powszechnie przyjmowanymi kryteriami interpretacyjnymi ( α ≥ 0,80). Oznacza to, że pozycje skali w sposób spójny mierzą wspólny konstrukt kompetencji.
Charakterystyka pozycji skali
Średnie odpowiedzi dla poszczególnych pozycji mieszczą się w szerokim zakresie – od 0,18 do 0,93, co sugeruje zróżnicowany poziom deklarowanych kompetencji w badanej grupie.
Najwyższe średnie uzyskano dla:
• kompetencji dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych (V1.1), • umiejętności pracy zespołowej (V1.10), • kreatywności (V1.12), • kompetencji komunikacyjnych (V1.8).
Najniższe średnie odnotowano dla:
• posługiwania się językiem obcym (V1.3), • zarządzania szkołą lub inną placówką (V1.15), • kompetencji metodycznych w pracy z dorosłymi (V1.2).
Odchylenia standardowe, oscylujące wokół wartości 0,45-0,50, wskazują na umiarkowane zróż - nicowanie odpowiedzi, co sprzyja dobrej mocy dyskryminacyjnej pozycji.
18
1. Założenia metodologiczne badania
Korelacje między pozycjami
Analiza macierzy korelacji pokazuje, że większość korelacji między pozycjami ma charakter do - datni i niski lub umiarkowany, co jest zjawiskiem pożądanym w dobrze skonstruowanej skali. Najsilniejsze związki występują pomiędzy pozycjami dotyczącymi: • zarządzania emocjami i radzenia sobie ze stresem (r = 0,555), • kreatywności i radzenia sobie ze stresem (r = 0,441), • motywowania innych, pracy zespołowej oraz rozwiązywania problemów (korelacje rzędu 0,42-0,43).
Słabsze korelacje odnotowano dla pozycji: • kompetencje dydaktyczne w pracy z dziećmi (V1.1), • zarządzanie placówką (V1.15),
co może wskazywać, że odnoszą się one do bardziej wyspecjalizowanych lub odrębnych aspek - tów kompetencji. Nie obserwuje się jednak korelacji ujemnych o istotnej sile ani korelacji bar - dzo wysokich (powyżej 0,70), co oznacza brak problemu redundancji pozycji.
Wnioski
Przeprowadzona analiza potwierdza, że skala kompetencji charakteryzuje się dobrą rzetelnością i spójnością wewnętrzną. Struktura korelacji sugeruje, że skala mierzy względnie jednorodny, lecz wielowymiarowy konstrukt kompetencji, obejmujący zarówno kompetencje twarde, jak i miękkie. Skala może być zatem bezpiecznie wykorzystywana w dalszych analizach statystycz - nych, zarówno opisowych, jak i wyjaśniających (np. korelacyjnych czy regresyjnych).
Analiza rzetelności skali przydatnych kompetencji
Analizę rzetelności skali przydatnych kompetencji przeprowadzono na próbie 404 responden - tów. Wszystkie obserwacje zostały zakwalifikowane jako ważne, co potwierdza kompletność danych (nie stwierdzono braków danych) w analizowanym zbiorze. Skala składa się z 10 pozycji, odnoszących się do wybranych obszarów kompetencji zawodo - wych, takich jak kompetencje metodyczne, cyfrowe, projektowe, kreatywność, zarządzanie emocjami i stresem, kompetencje menedżerskie oraz prowadzenie szkoleń.
Tabela 3 – Statystyki rzetelności dla skali przydatnych kompetencji
Statystyki rzetelności
Alfa Cronbacha na podstawie pozycji standaryzowanych
Liczba pozycji
Alfa Cronbacha
-,409
-,261
10
19
1. Założenia metodologiczne badania
Tabela 4 – Statystyki pozycji dla skali przydatnych kompetencji
Statystyki pozycji
Odchylenie standardowe
N
Średnia
V2.1 Kompetencje metodyczne w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej z dziećmi / młodzieżą V2.2 Kompetencje metodyczne w prowadzeniu zajęć z osobami dorosłymi V2.3 Posługiwanie się językiem obcym / znajomość języka(ów) obcych V2.4 Wykorzystywanie nowoczesnych narzędzi cyfrowych i / lub platform edukacyjnych V2.5 Umiejętności projektowe (opracowanie projektów, realizacja, ewaluacja)
,32
,467
404
,23
,420
404
,08
,270
404
,25
,432
404
,17
,372
404
V2.12 Kreatywność
,23
,423
404
V2.13 Zarządzanie emocjami
,05
,217
404
V2.14 Radzenie sobie ze stresem
,08
,274
404
V2.15 Zarządzanie szkołą, przedszkolem lub inną placówką szkolną V2.16 Prowadzenie szkoleń w zakresie własnych kompetencji
,04
,195
404
,02
,156
404
Rzetelność wewnętrzna skali
Uzyskana wartość współczynnika alfa Cronbacha wyniosła -0,409, natomiast alfa obliczona na podstawie pozycji standaryzowanych osiągnęła poziom -0,261. Są to wartości wyraźnie po - niżej akceptowalnych standardów, a ujemny znak współczynnika wskazuje na brak spójności wewnętrznej skali. Ujemna wartość alfa Cronbacha oznacza, że średnia kowariancja pomiędzy pozycjami jest ujemna, co w praktyce sugeruje, że pozycje nie mierzą wspólnego konstruktu, a część z nich może być ze sobą niespójna lub nawet przeciwstawna znaczeniowo.
20
1. Założenia metodologiczne badania
Charakterystyka pozycji skali
Średnie odpowiedzi dla wszystkich pozycji są bardzo niskie (od 0,02 do 0,32), co wskazuje na rzadkie występowanie deklarowanych kompetencji lub ich bardzo restrykcyjne rozumienie przez respondentów. Jednocześnie niskie odchylenia standardowe (szczególnie dla pozycji V2.13-V2.16) sugerują ograniczoną zmienność odpowiedzi, co dodatkowo obniża zdolność pozycji do różnicowania badanych.
Korelacje między pozycjami
Analiza macierzy korelacji ujawnia, że:
• zdecydowana większość korelacji pomiędzy pozycjami jest bardzo niska lub ujemna, • tylko pojedyncze związki osiągają umiarkowany poziom, np.: ◊ zarządzanie emocjami i radzenie sobie ze stresem (r = 0,307). Brak jest spójnego wzorca dodatnich korelacji pomiędzy pozycjami, który byłby oczekiwany w przypadku jednorodnej skali. Wiele pozycji wykazuje korelacje bliskie zeru lub ujemne na - wet z pozycjami o zbliżonej treści (np. kompetencje metodyczne, projektowe, cyfrowe), co potwierdza heterogeniczny charakter zestawu pytań.
Wnioski i implikacje metodologiczne
Przeprowadzona analiza jednoznacznie wskazuje, że skala przydatnych kompetencji nie spełnia kryteriów rzetelności wewnętrznej i nie może być traktowana jako jednorodna miara kompe - tencji. W obecnej postaci: • nie jest zasadne obliczanie jednego wskaźnika sumarycznego, • wykorzystanie skali w analizach korelacyjnych lub regresyjnych jako jednego konstruktu byłoby metodologicznie nieuprawnione.
Uzyskane wyniki sugerują, że pozycje skali przydatnych kompetencji:
• odnoszą się do różnych, niezależnych wymiarów kompetencji, • mogą pełnić rolę odrębnych wskaźników cząstkowych, analizowanych pojedynczo.
Analiza rzetelności skali umiejętności
Analizę rzetelności skali umiejętności przeprowadzono na próbie 404 respondentów. Wszyst - kie obserwacje zostały zakwalifikowane jako ważne, co potwierdza kompletność danych (nie stwierdzono braków) w analizowanym zbiorze. Skala umiejętności składa się z 6 pozycji, odnoszących się do kluczowych umiejętności społecz - nych i organizacyjnych, takich jak: organizowanie wydarzeń, zarządzanie czasem, komunikacja, motywowanie innych, praca zespołowa oraz rozwiązywanie problemów.
21
1. Założenia metodologiczne badania
Tabela 5 – Statystyki rzetelności dla skali umiejętności
Statystyki rzetelności
Wariancja łączna
,783
Wariancja prawdziwa
,165
Wariancja błędu
,618
Wspólna korelacja międzypozycyjna
,210
Rzetelność skali
,776
Rzetelność skali (nieobciążona)
,777
Tabela 6 – Statystyki pozycji dla skali umiejętności
Statystyki pozycji
Odchylenie standardowe
N
Średnia
S4.1 Rękodzieło
2,61
1,033
404
S4.2 Kulinarne
2,09
,891
404
S4.3 Artystyczne (muzyczne, plastyczne, taneczne)
2,31
,986
404
S4.4 Fotografowanie
2,77
,908
404
S4.5 Sport / aktywność fizyczna
2,39
,863
404
S4.6 Technologia i komunikacja cyfrowa (komputer, internet, urządzenia mobilne)
2,03
,753
404
S4.7 Czytelnictwo
1,50
,678
404
S4.8 Kolekcjonerstwo
2,83
,872
404
S4.9 Majsterkowanie / modelarstwo
3,05
,948
404
S4.10 Podróżowanie
1,79
,854
404
S4.11 Ogrodnictwo lub hodowla
2,35
1,010
404
22
1. Założenia metodologiczne badania
S4.12 Poznawcze i naukowe (uczenie się nowej wiedzy lub umiejętności) S4.13 Inicjowanie działań społecznych (animowanie)
1,87
,802
404
2,22
,832
404
Rzetelność wewnętrzna skali
Wartość współczynnika alfa Cronbacha wyniosła –0,085, natomiast alfa obliczona na podstawie pozycji standaryzowanych osiągnęła poziom –0,181. Uzyskane wartości są znacznie poniżej akceptowalnych standardów rzetelności i – podobnie jak w przypadku skali Kompetencje – wskazują na brak spójności wewnętrznej skali. Ujemna wartość współczynnika alfa oznacza, że średnia kowariancja pomiędzy pozycjami jest ujemna, co świadczy o tym, że pozycje skali nie tworzą jednorodnego konstruktu i nie mogą być traktowane jako wspólna miara umiejętności.
Charakterystyka pozycji skali
Średnie wartości odpowiedzi dla poszczególnych pozycji są niskie (od 0,09 do 0,34), co su - geruje, że badani rzadko deklarowali posiadanie analizowanych umiejętności lub że były one rozumiane w sposób bardzo restrykcyjny. Odchylenia standardowe są umiarkowane, jednak w połączeniu z niskimi średnimi wskazują na ograniczoną zmienność odpowiedzi, co negatyw - nie wpływa na rzetelność skali.
Korelacje między pozycjami
Analiza macierzy korelacji pokazuje, że:
• większość korelacji pomiędzy pozycjami jest ujemna lub bardzo niska, • jedynie nieliczne dodatnie korelacje osiągają niski poziom, np.: ◊ kompetencje komunikacyjne i motywowanie innych (r = 0,212), ◊ kompetencje komunikacyjne i praca zespołowa (r = 0,222).
Brak jest spójnego wzorca dodatnich zależności pomiędzy wszystkimi pozycjami skali. Co istotne, nawet umiejętności o zbliżonym charakterze (np. komunikacja, motywowanie, praca zespołowa) nie tworzą silnie powiązanego zestawu, a część pozycji (np. rozwiązywanie prob - lemów) wykazuje korelacje ujemne z pozostałymi.
Wnioski i implikacje metodologiczne
Uzyskane wyniki jednoznacznie wskazują, że skala umiejętności w obecnym kształcie nie speł - nia kryteriów rzetelności wewnętrznej. W konsekwencji: • nie jest metodologicznie zasadne obliczanie jednego wskaźnika sumarycznego dla tej skali, • pozycje powinny być analizowane oddzielnie jako niezależne wskaźniki konkretnych umie - jętności.
23
1. Założenia metodologiczne badania
Skala preferowanych form spędzania czasu wolnego – opis i rzetelność
Analizę skali preferowanych form spędzania czasu wolnego przeprowadzono na próbie 404 respondentów. Wszystkie obserwacje zostały zakwalifikowane jako ważne, co potwierdza kom - pletność danych oraz wysoką jakość materiału empirycznego.
Skala obejmuje 12 pozycji, opisujących różnorodne aktywności podejmowane w czasie wolnym, zarówno o charakterze prywatnym, społecznym, kulturalnym, rozwojowym, jak i zawodowym.
Tabela 7 – Statystyki rzetelności dla skali spędzania czasu wolnego
Statystyki rzetelności
Alfa Cronbacha
Liczba pozycji
-,409
10
Tabela 8 – Statystyki pozycji dla skali spędzania czasu wolnego
Statystyki pozycji
Odchylenie standardowe
N
Średnia
S9.1 Zajmowanie się domem
2,13
1,079
404
S9.2 Opieka nad bliskimi – wnukami / innymi osobami
2,19
1,057
404
S9.3 Czytanie książek / słuchanie audiobooków
1,55
,755
404
S9.4 Zdobywanie informacji – czytanie serwisów internetowych, gazet, książek
1,71
,835
404
S9.5 Wolontariat
2,67
1,121
404
S9.6 Poświęcanie czasu na hobby, zainteresowania, pasje
1,68
,948
404
S9.7 Zaangażowanie w działania na rzecz społeczności lokalnej S9.8 Aktywność fizyczna (amatorskie lub profesjonalne uprawianie sportu) S9.9 Udział w wybranych zajęciach doskonalenia osobistego lub zawodowego
2,68
1,201
404
2,50
1,201
404
2,45
1,179
404
24
1. Założenia metodologiczne badania
S9.10 Udział w wydarzenia kulturalnych
1,87
1,033
404
S9.11 Praca zarobkowa
2,66
1,272
404
S9.12 Bierne spędzanie czasu („nicnierobienie”, telewizor, przeglądanie internetu)
3,32
,991
404
Rzetelność skali
Wartość współczynnika alfa Cronbacha wyniosła 0,782, co wskazuje na zadowalającą, bliską dobrej, rzetelność wewnętrzną skali. Oznacza to, że pozycje skali w wystarczającym stopniu tworzą spójny zestaw i mogą być traktowane jako mierzące ogólną orientację respondentów w zakresie preferowanych form spędzania czasu wolnego.
Uzyskany poziom rzetelności pozwala na stosowanie skali zarówno w analizach opisowych, jak i w dalszych analizach zależności (np. korelacyjnych).
Charakterystyka pozycji skali
Średnie odpowiedzi dla poszczególnych form aktywności mieszczą się w szerokim zakresie – od 1,55 do 3,32, co wskazuje na zróżnicowanie preferencji badanych.
Najczęściej deklarowanymi formami spędzania czasu wolnego są:
• bierne spędzanie czasu (oglądanie telewizji, przeglądanie internetu) – najwyższa średnia (3,32), • zaangażowanie w działania na rzecz społeczności lokalnej (2,68), • wolontariat (2,67),
• praca zarobkowa (2,66), • aktywność fizyczna (2,50).
Rzadziej wskazywane aktywności to:
• czytanie książek i słuchanie audiobooków (1,55), • poświęcanie czasu na hobby i pasje (1,68), • zdobywanie informacji poprzez lekturę prasy i internetu (1,71), • udział w wydarzeniach kulturalnych (1,87).
Odchylenia standardowe, mieszczące się w przedziale od 0,76 do 1,27, wskazują na umiarko - wane do wysokiego zróżnicowanie odpowiedzi, co oznacza, że skala dobrze różnicuje respon - dentów pod względem preferowanych sposobów spędzania czasu wolnego.
25
Page 1 Page 2 Page 3 Page 4 Page 5 Page 6 Page 7 Page 8 Page 9 Page 10 Page 11 Page 12 Page 13 Page 14 Page 15 Page 16 Page 17 Page 18 Page 19 Page 20 Page 21 Page 22 Page 23 Page 24 Page 25 Page 26 Page 27 Page 28 Page 29 Page 30 Page 31 Page 32 Page 33 Page 34 Page 35 Page 36 Page 37 Page 38 Page 39 Page 40 Page 41 Page 42 Page 43 Page 44 Page 45 Page 46 Page 47 Page 48 Page 49 Page 50 Page 51 Page 52 Page 53 Page 54 Page 55 Page 56 Page 57 Page 58 Page 59 Page 60 Page 61 Page 62 Page 63 Page 64 Page 65 Page 66 Page 67 Page 68 Page 69 Page 70 Page 71 Page 72 Page 73 Page 74 Page 75 Page 76 Page 77 Page 78 Page 79 Page 80 Page 81 Page 82 Page 83 Page 84 Page 85 Page 86 Page 87 Page 88 Page 89 Page 90 Page 91 Page 92 Page 93 Page 94 Page 95 Page 96 Page 97 Page 98 Page 99 Page 100 Page 101 Page 102 Page 103 Page 104 Page 105 Page 106 Page 107 Page 108 Page 109 Page 110 Page 111 Page 112 Page 113 Page 114 Page 115 Page 116 Page 117 Page 118 Page 119 Page 120 Page 121 Page 122 Page 123 Page 124 Page 125 Page 126 Page 127 Page 128 Page 129 Page 130 Page 131 Page 132 Page 133 Page 134 Page 135 Page 136 Page 137 Page 138 Page 139 Page 140 Page 141 Page 142 Page 143 Page 144 Page 145 Page 146 Page 147 Page 148 Page 149 Page 150 Page 151 Page 152 Page 153 Page 154 Page 155 Page 156 Page 157 Page 158 Page 159 Page 160 Page 161 Page 162 Page 163 Page 164 Page 165 Page 166 Page 167 Page 168 Page 169 Page 170 Page 171 Page 172 Page 173 Page 174 Page 175 Page 176 Page 177 Page 178 Page 179 Page 180 Page 181 Page 182 Page 183 Page 184 Page 185 Page 186 Page 187 Page 188 Page 189 Page 190 Page 191 Page 192 Page 193 Page 194 Page 195 Page 196 Page 197 Page 198 Page 199 Page 200Made with FlippingBook - Online Brochure Maker